Ayrıcalıklılar kulübü üniversite

Seyit Balkuv - 18 Temmuz 2008

ODTÜ de çalışan bir Türk öğretim görevlisi Amerika' ya gitmiş ve orada bir üniversitede çalışmaya başlamış. Aradan birkaç hafta geçmiş, hoca bakmış ki, öğrencilerin bilgi düzeyi son derece düşük. Yetmezmiş gibi çocuklar alabildiğine şımarık ve derslere ilgisiz.

Hemen dekanın kapısını çalmış, heyecanla durumu anlatmış. Sonra da "sizi şimdiden uyarmak istiyorum. Bu sınıftaki öğrencilerin çoğu, hatta belki de tümü sınıfta kalacak" demiş.

Tecrübeli dekan, omuz silkmiş, hocayı sükûnete davet etmiş. Sonra "bakın" demiş, "Kendinize şöyle bir hedef koyun: Eğer o sınıftan istediğiniz kalitede tek bir öğrenci çıkartabilirseniz, bu bizim için yeterlidir. Zira o öğrenci üniversitemizde eğitmen olmaya adaydır. Diğerlerini önemsemeyin, geçirin gitsin."

Gerçekten de üniversite hayatına yakın olanlar Amerika'daki ortalama bir üniversitenin bilgi seviyesinin Türk üniversitelerine göre düşük olduğunu, Türk üniversitelerinde vasat olan öğrencilerin Amerika' da parlak öğrenci sınıfına girdiğini duymuştur.

Ben de üniversite hatta lise mezunlarından sık sık şu gibi serzenişler duyarım: "Yahu bize onca matematiği, fiziği niye okuttular? Hayatımızda hiç kullanmayacağımız son derece karmaşık matematik hesaplarıyla niye yıllarca çile çektik?"

Arthur Miller'in "Satıcının Ölümü" adlı romanında, kazanmak için "boyalı ayakkabı ve güler yüze" sahip olmanın yeterli olduğuna inanan, fakat hayatta bir türlü para kazanamamış başarısız bir satıcının hikâyesi anlatılıyordu. Satıcı oğlunu da etkilemişti. Oğlu da kolay yoldan para kazanmak istiyor, bu yüzden okulu sevmiyor ve fırsat buldukça okulu asıyordu.

Oğlunun başarılı ve iyi kalpli sınıf arkadaşı, satıcı babayı oğlunun matematik dersinde çok geri kaldığı, böyle giderse sınıfta kalacağı konusunda sık sık uyarıyor, ancak ne baba ne de oğlu çalışkan arkadaşı dikkate alıyordu. Tabii nihayetinde, hem satıcı babayı, hem de matematik dersini önemsemeyen oğlunu trajik bir son bekliyordu.

Şimdi dönüp bakınca görülüyor ki, "Satıcının Ölümü" romanı üzerinden hayli sular geçmiş. "Matematik ve fizik gibi karmaşık derslerin her öğrenci için gerekip gerekmediği" sorusunu pragmatik Amerikalılar kendilerine çok zaman önce sormuş ve ihtiyaca yönelik gerçekçi bir çıkış bulmuş.

Zaten bizim gâvurlarla aramızdaki en büyük fark bu galiba. İkimiz de aynı soruları soruyoruz. Onlar iyi kötü bir çıkış yolu buluyorlar, bazen beğenmiyor değiştiriyorlar, yine olmuyor ince ayar çekiyorlar. Bu arada biz ne mi yapıyoruz? Baştaki soruyu sormaya devam ediyoruz.

Galiba Amerikalıların yaptığı şey de sadece gerçekçi davranmak olmuş. Görmüşler ki, üniversite mezunların çoğu gerçekten de okulda öğretilen teknik bilgilerle hiç alâkası olmayan işler yapıyorlar. Örneğin pazarlamacı, sigortacı, denetçi, reklâmcı oluyorlar.

Öğrenciler mezun olup da bir şirkete girdiklerinde zaten yapılacak iş kendilerine en ince detaylarına kadar anlatılıyor. Ayrıca firmalarda yapılması gereken işler aslında son derece basit. İşe alınan kişi ne yapması gerektiğini kısa zamanda öğreniyor. Kişinin zamanla kendini geliştirmesi, işin tanımını tam olarak idrak etmesi ile değil, o işteki dinamikleri tanıyıp kendini onlara adapte etmesi ile mümkün oluyor.

Yani, örneğin işe yeni giren bir sigorta elemanı iş prosedürünü birkaç haftada öğrenebiliyor. Fakat aktif olarak sigorta satabilmesi için, müşterilere ne şekilde yaklaşmak gerektiğini, onları hangi hediyelerle kandırabileceğini, rakiplerin durumlarını, sigorta dünyasının kurallarını anlayıp bu mekanizma içinde kendine yer edinmesi gerekiyor. Yoksa okulda matematikten yüksek notlar alındığı için iyi sigortacı olunmuyor.

Peki, o zaman gerçekten de zarurî bir ihtiyaç olmadığı halde, firmalar bazı pozisyonlar için neden her zaman üniversite mezunlarını tercih ediyor? Üniversite uzmanlığı ile işin gerektirdiği uzmanlığın birbiri ile örtüşüyor olmasının gerçekte hiç mi önemi yok?

Tabii ki var. Örneğin yan sanayisi ile ilişkileri geliştirmek isteyen otomotiv sektörü için, temel mekanik bilgisine sahip makine mühendisi adaylar, eleman seçimi sırasında tercih sebebi olabiliyor. Ama bazı teknik uzmanlık alanlarını saymazsak, üniversitede edindiğiniz bilgiler, etkenlerden biri olsa bile, asla işe alınmanızın birinci sebebi değil.

Bence bunun birinci sebebi üniversite mezunlarının o pozisyon için işyerinde mevcut bulunan disiplin sistemine daha kolay uyum sağlayacak olmasıdır.

Bu disiplin sisteminin en önemli elementlerinden biri şirketin çalışma mekanizması ve otoritesi ile uyumlu hale gelmektir. Üniversite öğrencileri dört yıl boyunca hocalarının istedikleri şeyleri sabırla, uygun bir şekilde yapmayı, hocalarının suyuna gitmeyi iyi bir şekilde öğrenirler. Böylece işe girdiklerinde, hem yöneticilerle aynı frekansta iletişim kurabilirler, hem de işyerinde çıkıntılık yapıp düzen bozucu yollara teşebbüs etmezler.

Diğer unsuru, işe alınacak üniversite mezununun, tıpkı müdürü gibi, kendini farklı ve üstün bir statüde görecek olması, böylece diğer çalışanlar üzerinde otorite kurabilecek ve mevcut hiyerarşiyi destekleyecek olmasıdır.

Aslında üniversite diploması denen şey, ortak menfaatlerini korumak adına bir araya gelen diğer üniversitelilerin birbirine sokularak oluşturduğu ayrıcalıklılar kulübüne kabul pasaportunuzdur. Yoksa gerçek anlamda üniversite bitirmeniz sizi daha erdemli yapmaz. Ya da en azından üniversitelerin böyle bir amacı, böyle bir misyonu yoktur. Olsa olsa, mayanız müsaitse, belki biraz daha karizmatik olmanıza yardımcı olur

Amerikan üniversitesinden mezun genç bir bilgisayar mühendisi, "bana hiç kimse, hiç bir şirkette operasyonel bir iş yaptıramaz" demişti. Yani "programcılık, sistemdeki bir hatayı giderme, bilgisayar kurulumu" gibi işlere elini sürmeyeceğini söylüyordu. Çünkü Amerikan sistemine göre üniversite disiplininden geçmiş yöneticiler ve yönetici adayları sadece yapılan işleri denetler ve rapor eder. İşi yapanlar, adı üstünde, işçilerdir, asla yöneticiler değil.

Gerçekten de mezunların çoğunu bekleyen böyle bir gelecek için, üniversitelerin gereksiz bilimsel malumatla öğrencilerin kafasını şişirmesinin, onları sıkıntıya sokmasının hiç bir makul mantıklı sebebi görünmüyor. Üniversiteler de pazar ihtiyacına uygun eleman üretirken bu durumu göz ardı etmiyor. O yüzden acemi ve idealist Türk hocanın tersine, tecrübeli dekan öğrencilerin hâl ve gidişinden hiç bir endişe taşımıyor. Tam tersi işlerin yolunda gitmesinden mutluluk duyuyor.

Öyle ya, üniversiteye giden gençler mutlu; çimenlerin üzerinde oturuyor, karşı cinsle sohbet ediyor, aşk, meşk yaşıyor. Üniversite yönetimi mutlu; bol öğrenci geliyor, böylece bol para kazanıyorlar. Üniversitede çalışanlar yüksek maaşlar alıyor, ayrıca üniversite hayatı civardaki ekonomiyi de kendince canlandırıyor. İş dünyası da dört yıllık üniversite üretimin meyvelerini topluyor, ihtiyacı olduğunda yeni mezunları kâhya kontenjanından bünyelerine katıyor. Yani onlar da mutlu oluyor.

Dalga geçmek, küçümsemek için yazmıyorum. Kaldı ki bu mekanizma çalışıyor, bir sanayi doğuruyor, insanlara iş imkânı yaratıyor, onlara daha iyi bir hayat sunuyor. Hem üniversiteler, hem şirketler kârlı müesseseler olarak ekonominin dişlilerini döndürüyor.

Ben sadece resim çekmeye ve işin içyüzünün ne kadar basit ve anlaşılır olduğundan dem vurmaya çalıştım. Genç mezunlar, giriş barajını geçip, bir çuval para dökerek üniversiteden mezun olduklarında, kendilerine tuhaf bir azamet payesi biçmesinler, her boyutuyla olan bitenin farkında olsunlar istedim.

Yazıyı arkadaşlarınıza da önermek ister misiniz?

Göster amcalarına seçkinliğini bakiim

Ali Türkan

Bunun için de pek emek sarfetmemiş birilerinin, boyuna yakınmalarını; ötekilere "yüzde altmışı aptaldır" dedikleri hâlde, kastları tarafından hâlâ solcu diye pazarlanmalarını ve bu türden nice şeyi anlayamıyorum. Hesapta aydın sorumluluğu adı altında, insanların uçkuruna karışıp kaç çocuk yapmaları gerektiğini bile dikte etmelerini de anlamıyorum o seçkinlerin. Bu kadar şeyi anlayamadığıma göre, hıyarlık bende sanırım. Yazar

Köktendinci bir cemaat

Necdet Şen

Kendi halkından nefret etmeyi çağdaşlıkla karıştıran bu ırkçı güruhla aynı semtlerde oturuyor, aynı caddeleri parkları taşıtları paylaşıyor, aynı marketten alışveriş yapıyorum, ama fikirlerimizi birbirimizin terazisinde tartabilecek ortak bir dilden yoksunuz. Zihnimi ne kadar zorlarsam zorlayayım, onların yekpare ayrımcılık kokan dünya algısına akıl yatıramıyorum.   Necdet Şen

Yaban

Yakup Kadri Karaosmanoğlu

Şimdi başım iki ellerimin arasında düşünüyorum: Onlar gibi olmak, onlar gibi giyinmek, onlar gibi yiyip içmek, onlar gibi oturup kalkmak, onların diliyle konuşmak... Haydi bunların hepsini yapayım. Fakat, onlar gibi nasıl düşünebilirim? Nasıl onlar gibi hissedebilirim?   Kitap Kurdu

Analar bir daha doğuruversin, ne olacak?

İlker Tortop

Her şeye alışmış olan bizler hiç bir şeye de şaşırmayacağız. Tankerler evlere girecek, uçaklar taksilere çarpacak, çocukların öğretmeni sapık, mahallenin doktoru sahte çıkacak ama şaşırmayacağız. Dağda ölecek, vadide ölecek, ölecek de ölecek insanlarımız.   Yazar

Neanderthal ve biz

Alper Uzun

İki yüz bin yıl boyunca Avrasya da yaşadılar. Yaklaşık otuz bin yıl önce de ortadan kalktılar. Nedeni tam bilinmiyor ama tahminen modern insanın gelişi ve hava/iklim koşullarının soylarını kuruttukları düşünülüyor.   Yazar

İnsan neden nefret eder?

Kâmuran Kızlak

Klinik Psikoloji insanların nasıl düşünürlerse öyle duygulandıklarından, düşünceleriyle duygularının genellikle tutarlılık gösterdiğinden, yani duyguyu belirleyenin düşünce olduğundan bahsediyor. Olumlu düşünceleri olumlu duygular, olumsuz düşünceleri de olumsuz duygular izler.   Yazar

Doğulular, Batılılar, iş hayatı ve Kemal Tahir

Seyit Balkuv

Kemal Tahir'in dediği gibi rezil bir geçmişe sahip olsa bile, günümüzde sadece zenginler için değil işçiler için bile en yüksek refah düzeyinin Batı'da olduğu gerçeğinden yola çıkarsak, Batı sistemini elden geldiği kadar Doğu'ya uyarlamak insanların hayat şartlarının iyileşmesine yardımcı olmaz mı?   Yazar

Güce tapanlar tarikatı

İlker Tortop

Çok değil yirmi yıl önce yani benim gençliğimde kızlara dik dik bakmak yürek isterdi. Ayrı ayrı merdivenlerden sınıflara girilirdi, etekler şimdiki gibi göbekte değildi. Bir kızın elini tutmak, onunla tenhada konuşmak en havalı aksiyondu bıçkın gençler için. Şimdiyse toplumun bu kadar tatminsiz olmasına şaşırmak mı yoksa şaşırmamak mı gerekiyor bilemiyorum.   Yazar

Star'a veda

Necdet Şen

Eskiden hüsranlarım çok uzun sürerdi. Zannederdim ki bütün bunlar bir tek benim başıma geliyor. Uzun uzun yas tutardım. Kendime acımaktan ve "boşa geçen" hayatım için yazıklanmaktan marazî bir zevk alırdım. Kolum kanadım düşer, dünyaya hoyratlığın egemen olduğunu düşünürdüm. Şimdi bunlar çok kısa sürüyor. Karar verene kadar.   Necdet Şen

Serseri miyiz ki yazın ceketsiz gezelim?

Vahap Demir

Efendi adam kışın da kazak giymezdi çünkü kazağı da serseriler giyiyordu. Efendi adam efendi gibi üşürdü ama hasta da olmamalıydı. Ülkemiz fakir ama onurluydu ve maalesef hastalık tedavisi için yurtdışından gelen ilaçların karşılığında onur kabul etmiyordu köftehorlar. İlle de dolar olmalıydı.   Yazar