İşim gücüm budur benim

Erdem Abaka - 27 Mayıs 2009

Büyük kentlerde dev marketlerin rekabetçi koşullarına dayanamayıp kaleleri birer birer düşen bakkallık mesleği, gün be gün daha da kuytulara, mahalle aralarına, kasabalara, hatta köylere çekilmek zorunda kalıyor.

Her ne kadar küçücük bakkal dükkânları bile artık "market" diye anılıyor olsa da, çocukluğumuzdaki bakkallarla aralarında pek fazla fark yok. Artık bakkalın telefonunu kullanmak isteyen pek çıkmıyor. Onun yerine cep telefonu kontörü satılıyor. Hesap yapmak için kollu Facit de yok, ama muhtelif markalarda elektronik hesap makineleri var. Sigara kartonlarının arkası ise hâlâ not almak için biçilmiş kaftan.

Ve tabii ki bakkal defteri hâlâ var. Veresiye de.

Ege'de küçük bir köyde bakkallık yapıyorum. Yeni yeni keşfedilen ve her yıl biraz daha turistikleşen bir yer burası. Özellikle yaz aylarında nüfus artınca müşteri profilimiz de değişiyor. Kış geldiğinde nüfusun az oluşu, aşağı yukarı hep aynı kişilerle ilişkiyi ve kendine özgü koşulları getirirken, bu mevsimde daha da bir mahalle bakkalı havasına bürünüyor dükkân.

Bir bakkalda olması gereken her zamanki ıvır zıvıra ilâveten pek çok ilginç ve nostaljik ürün de raflarda yerini alıyor: Don lastiği, çengelli iğne, dikiş seti, el feneri ve ampulü, yakı, Vicks, kekik yağı, çuvaldız, lüks lambası ve gömleği, vesaire... Bu çeşitlilik yaz sezonunda daha da artıyor.

Sabahları güne çok erken başlamak durumundayım. Bakkallığın olmazsa olmazı bu. Kış aylarında insanlar çoğunlukla -işe giderken falan- sigara su gazete gibi ufak tefek ihtiyaçlar için uğruyor. Nispeten rahat oluyoruz yani. Yazın bölgede büyük zincir mağazaların yirmi dört saat açık şubeleri olmasına rağmen (tatil beldelerinde de alışverişin hızı gece gündüz hiç kesilmiyor), kış gelince avantaj bakkalda. Civardaki köy okullarının öğretmenleri, yakındaki jandarma karakolunda görev yapan askerler, balıkçılar, inşaatçılar, köylüler, bakkalı tercih ediyorlar. Ve yaz gelince tabi ki tekneciler, piknikçiler ve tatilciler; onlar da bakkalın müşterileri arasına katılıyor. Hemen her kesimden ve gelir gurubundan -kışın düzinelerce, yazın yüzlerce- farklı insanla hem ticarî hem sosyal anlamda alışverişimiz oluyor.

Bu durum meraklısına insanları gözlemleme fırsatı yaratıyor. Bakmasını bilirsen çek çok şey öğreniyorsun.

Her işte olduğu gibi bizim işte de zorluklar ve sıkıntılar var. İnsan ilişkilerinin olduğu her alanda yaşanan zorluklar burada da yorucu ve yıpratıcı olabiliyor. Müşteri deyip geçmemek lâzım; türlü çeşitli insan var. İsteklerini komut vererek dile getirenler önemli bir grup meselâ. İçinde yetiştiği toplumsal yapı gereği böyle davrananlar da var, karşısındakini her şart altında tahakküm altına almaya eğilimli olanlar da, kaba davranmayı bir güç alâmeti olarak algılayanlar da... En yıpratıcısı da bunlar sanırım. Kaba bir tavrın yanısıra "Ver! Al! Yap!" türünden emirlere muhatap olabiliyorsun. Çoğu zaman moralinin bozulmasına engel olamıyorsun. Elin ayağın çekiliyor.

Neyse ki bunların yanında içten bir nezaketle arzusunu söyleyen insanlar da çıkıyor karşına, kaybettiğin gülümsemen geri geliyor.

Alışverişinin karşılığında vereceği parayı kıymet vermediği köpeğinin önüne kemik atar gibi atanlar da var, parasını tezgâhın üstüne kazara düşürdüğü için insanı mahcup edecek derecede nezaket içinde özür dileyenler de. Bel fıtığı olduğunu iddia ederek 19 litrelik damacanayı kaldırmaktan imtina eden dalyan gibi müşteriler de var, aynı damacanayı bir çırpıda kaldırıp omzuna vuran sıska müşteriler de. Hatta o damacanayı, hiç bir bahanenin arkasına saklanmadan, park edilebilecek en uzak noktaya bıraktıkları otomobillerine taşımanı doğrudan emreden müşteriler de.

Müşteriyi kırmak olmaz, sırtlayıp götürürken eve vardıklarında o kısacık saltanatın sona ereceğini ve damacanayı yine kendilerinin sırtlayacağını düşünüp teselli buluyorsun.

Çok sık şahit olduğum düşüncesiz tavırlardan biri de müşterilerin okudukları gazetenin adını ya da içtikleri sigaranın markasını bakkalın zaten biliyor olduğunu sanmaları. Kapının önünden alıp getirdiği gazeteyi koltuğunun altına sıkıştırıp "bir gazete" diyerek parayı uzatanlar ya da "bir sigara alayım" diyerek karşına dikilenler, moralin yerindeyse sorun değil de, değilse yorucu ve bıktırıcı da olabiliyor. Uzunlamasına beş ya da altı sıra ve yanyana dört ayrı bölümde dizilmiş gazetelerin sadece bir sırasına bakıp da sorulan "... gazetesi yok mu?" ya da "size... gazetesi gelmiyor mu?" gibi soruları cevaplamak durumundasın her gün.

Ne yapalım, görev tanımımızın içinde bu da var. Müşteriler bizden bunu bekliyor.

Bir tatil yöresinde, üstelik de yol üstünde olmamızdan kaynaklanan ek görevler de var elbette. Yazın defalarca aynı yerleri tarif etmek, dolmuş saatlerini bilmek, taksi çağırmak, gezilecek ve görülecek yerler hakkında bilgi vermek, öneriler yapmak gibi...

Yaptığımız hizmetin karşılığında para alsak da almasak da en çok beklediğimiz şey hayatın her alanında olduğu gibi, bir gıdım nezaket ve teşekkür sadece.

Doğal olarak benim de bazen tahammül sınırlarımı aşan olaylarla ve insanlarla karşılaştığım oluyor. Bu gibi durumlarda çok kızarsam, sinirimi bozan insanlara "Allah seni de bakkal yapar inşallah" diye beddua ediyorum. İçimden tabii, "iz bırakmayan beddua" kabilinden.

İnsanlardan ve şehrin kalabalığından kaçıp gelmiştim bu cennet parçasına. "Yeter ki tabiata yakın insanlara uzak olayım da ne iş olsa yaparım" demiştim. İşe bak ki, insanoğluyla bu derece haşır neşir olmayı gerektirecek bakkallık gibi bir işin göbeğine düştüm. Bunun için nasıl bir bedduaya maruz kalmış olabileceğimi ise hiç bilemiyorum.

Galiba çoğumuz için kolay meslek ve kolay iş yok. Ekmek paramızı kazanmak eski zamanlardakinden daha yorucu ve daha yıpratıcı. Tanıdıklarım arasında bu işi yaparken yaşadığı sıkıntılar yüzünden kalp krizi geçirenler bile var. Ne yapalım? Buna da eyvallah, deyip geçiyoruz.

Düşünüyorum ki, yaptığımız iş ne kadar sıkıntılı olursa olsun, bunları belli oranda çekilebilir kılmak yine de elimizde. İşlerimizde ve genel olarak hayatımızda sıkıntı verene değil de ümit verene odaklanmak daha doğru bir yol olabilir.

Bizim işin sıkıntıları var da güzel yanı yok mu hiç? Var tabii. Payıma düşen bu olsa da büyük kenti bırakıp gelebildim ya buralara, gene de kârdayım. Günde iki kez çam ağaçlarının altında yaptığım yeşil yolculuk, yaz kış eksilmeyen kuş cıvıltıları, bolca temiz hava, mevsimine göre her daim dalından koparıp yiyebildiğim meyvelerle ve doğal ortamında varolan yeşilliklerle bezenmiş bir çevre gibi hediyeleri de var bu seçimimin.

Bak işte! Tam da bu satırları yazdığım esnada yavru bir kaplumbağacık tıngır mıngır kapıya geldi. Gözüne batan bir çalı parçasını çıkarttıktan sonra taburcu edip uğurladım çayırlara doğru.

Sanıyorum bahşedilen bu gibi hediyelerin farkına varabilmek de bizim elimizde. Keyfim kaçar gibi olduğunda hemen toparlıyorum kendimi. Karmaşanın içinden güzellikleri bulup çıkarıyor, moral veren küçük ayrıntılara odaklanıyorum.

Bir gün önceki alışverişinde fazladan verdiğim on lirayı ertesi sabah erkenden getirip teslim eden insanların da olduğu bir dünya bu. Pek çok şey için hâlâ bir ümit var demek ki.

Yazıyı tanıdıklarınıza da tavsiye etmek ister misiniz?

Erdem Abaka

O, Pavel'in sevdiği kadındı

Ali Türkan

Kadın farkında bile değildi onun. İşyerindeki angutlar da sürekli şişmanlığıyla alay ediyorlardı zaten. (Bir keresinde çalıştığı bölüme gitmiştim. Yirmi yaşlarında bir it, yanından geçen Pavel'in göbeğini tutup sallamıştı eliyle Tam üstüne yürüyordum ki, eliyle engel oldu Pavel.  Devam

Cemil Koçak

Öncelikle, geçmişin bugün artık bilinmesi/hatırlanması istenmeyen bazı noktaları tarih sayfalarından tamamen düşü(rülü)yor. Toplum hafızasında yer bulmasına izin verilmek istenmiyor. Hiç araştırılmayan, hiç yazılmayan ve hiç konuşulmayan temâların bu sûretle târihsel geçmiş olmaktan çıka(rıla)bilmesine gayret ediliyor.  Devam

Münzevî yazarın telefon dinleme kayıtları

Necdet Şen

Bu telefonu dinlemek vakit kaybı. Şahsım can sıkıntısından mütevellit uyku hastalığına yakalanmış olup yetkili sağlık kuruluşundan iki haftalık istirahat izni almış bulunuyorum.  Devam

İclal Arpınar - Çok doğru tespitlerde bulunarak yazmış olduğunuz... Bir Ünlünün Hastalık Destanı

Kâmuran Kızlak - Dr. OZ nam zatı şahane artık hekimliği falan aşıp... Bir Ünlünün Hastalık Destanı

Enver Turan - Benim anlamadığım iki nokta daha var. Mehmet Öz'un... Bir Ünlünün Hastalık Destanı

Necdettin Efendi - Dr. Oz örneğinde belki de sorulması gereken soru... Bir Ünlünün Hastalık Destanı

Hüsnü Zan - Bu dolandırıcılık hikâyelerinin her biri bir başka filim. Hadi yalancılığı... Pilot

Kâmuran Kızlak - Yukarıda hikâyesini yazdığım pilottan 2 yıl kadar önce apartmana... Pilot

Web Gezgini

Solun referandumla sınavı

Değişiklik, dönüştürücülük, az veya çok, beklenmeyen bir partiden geliyor. Bu o partinin de sınırlarını zorlayan bir şey. Daha fazlasını umarak bu kadarını eleştirmek ona da haksızlık. Son kertede demokrat olduğunu ama muhafazakâr olduğunu da söyleyen bir parti var iktidarda.

Hasan Bülent Kahraman (Sabah)

Son Yazılar