Deniz Türkoğlu ~ 6 Mayıs 2004
Çocukluğumun geçtiği kasaba, bir tepenin üstüne kurulmuştu. Tek katlı, kireç badanalı evleri vardı. Düzensiz taşlardan üst üste dizilmiş duvarlar, mandallı tahta kapılarla yemyeşil bahçeleri saklardı.
Bahçeler ekili, ağaçlar enva-i çeşitti. İğdelerin rüzgarda aklaşan yaprakları, eriklerin incecik zayıf dalları, narların kıpkırmızı yemişleri, cevizlerin şemsiye gibi gölgelikleri vardı.
Kasabanın geri kalanı denizin kıyısına kadar bağlıktı, bostanlıktı. Hele ucu bucağı görünmeyen sarı bir örtü gibi, hızla boy veren günebakan tarlaları yok mu; içine bi daldık mı, bizi kimseler bulamazdı.
Ama evden çıkabilmenin ağır bedelleri vardı. Yüzler yıkanacak, çapaklar temizlenecek, kabarıp dikilmiş sakar saçlar ıslatılıp yatırılacak. Sıra, çiğnemeden yuttuğumuz sabah kahvaltılarına gelirdi. Zeytin yağına batırılmış kekikli ekmek dilimlerini yedirmeden, kimsenin anası kimseyi sokağa salmazdı.
Sonra, her birimizin koluna taktıkları el örgüsü sepetlerle, o gün yenilecek sebze meyveleri toplamak için bahçelere gönderilirdik. Hıyarları, sırık domatesleri, dolmalık biberleri hiç birimiz affetmezdik. Bi de Çukur Çeşme'den içme suyu getirmek şarttı. Evlerin kuyuları sulama için kullanılırdı. Boyumuz kadar bakır güğümleri döke devire evlere teslim edince, vişne şuruplarıyla ödüllendirildik.
Ondan sonrası kimin umrunda? Tabanlarımız kıçlarımıza vura vura, sokaklara fırlardık. Hava kararana kadar da, geriye dönmezdik. Dönmeyi akıl etmezdik. Sırtımızda kırılan kızılcık sopalar olmasa, akıl edeceğimiz de yoktu. Çekiştirilmekten uzamış kulaklarla geri getirildiğimizde, gün boyu evlerinin önünde oynamış diğer çocuklara ibret olsun diye, kırmızı biberleri salkımıyla tıkarlardı ağzımıza. Sopaladıkları yetmezmiş gibi.
Acıdan deliye dönerdik. Her yerimizden terler boşanırdı. Ama gık çıkarmazdık. Tepine tepine ağlayanları da, bi daha aramıza almazdık.
Ertesi sabah; aynı pantolonlar, aynı naylon pabuçlarla, bu kez bi kaç kişi eksilmiş, azıcık kızgın, azıcık üzgün daha da uzaklara çeker giderdik. Dayaktan korkmayı, acıdan bıkmayı; tarlalara, ağaçlara, denize değişmezdik.
Karış kadar boylarımız vardı ama, kasaba da el kadardı. Her keresinde enselenirdik. Top gibi çeviriyorlardı bizi. Olmadı, bağlıyorlardı. Odunluğa kapatıyor, aç bırakıyor, gulyabani hikâyeleriyle korkutuyorlardı.
Sonunda kucaklayıp; "Deniz deli, ya dalganın biri seni götürürse, ya anaforun biri içine çekerse? Ya tarladan bi yılan çıkarsa, ısırır sokarsa? Ağacın yaş bi dalı, üzerinden atarsa? Zehirli yabani bi yemiş yiyip, oracıkta ölüp gidersen? Ne yaparım, ne yaparız?" diye üzülüp, dert yanıyorlardı.
Korku, büyüklerin hastalığıydı. Biz hiç korkmazdık.
Korkunca sıkılırdık üstelik. Evlerin önünde, üç adım ileri, beş adım geri oyunları sevmezdik. Ağaç diplerine serilmiş kilimler üstünde eşinerek, denizden gelen kuduruk dalga seslerini dinleye dinleye zamanın geçmesini beklerdik.
Kayalara yapışmış midyeler çağırırdı; batık gemilerin tayfaları çağırırdı, yosunlar, süngerler, balık sürüleri, deniz kızları.
Başı göğe değmiş ulu ağaçlar, binilecek vahşi atlar, keşfedilecek mağaralar, çene çalınacak cırcır böcekleri vardı. Onlarsa, sabahtan akşama kadar gözlerinin önünde olalım istiyorlardı.
Kadınlarla kalanlarımız; ev işlerini, el işlerini, dedikoduları öğreniyorduk. Papatya kolyeli beyaz gerdanlarını, ıtır sokuşturulmuş baygın kokulu göğüslerini seyrederdik. Paçalı donlara sıkıştırdıkları eteklerinin altından görünen tombul baldırları vardı. Bize gölgede bahçe sulamayı, sac ekmeği için odun kırmayı, hamur yoğurmayı öğretiyorlardı.
Erkeklerle gidenlerimiz; çarşıdaki kahvenin tahta sandalyeleri üstünde pineklemeyi, siyatik ağrılarını, kalp sıkıştırmalarını, sirozla biraz daha yaşamayı, duvar radyosundan ajans dinlemeyi, tavla oynayıp yenilince hır çıkarmayı, kapı baca indirmeyi, bi takım başı büyüklere verip veriştirmeyi, memleketin ahvaline sövüp saymayı öğreniyorduk.
Giderek neşemizi kaçırıyorlardı. Onların, her gün aynını tekrar eden güvenli hayatlarına alışamıyorduk. Öğretileri belki doğruydu ama; bizim için erkendi, emrivakiydi. Henüz hazır değildik.
Onlar gibi olalım diye, kafalarımızın içlerini, ortada görünmeyen tehlikelerle dolduruyorlardı. Bizi oldu bittiye getiriyorlar, korkunun gölgesiyle hizaya çekiyorlardı. Üstüne de sopalıyorlardı. Boylarımız her gün biraz daha uzuyordu uzamasına; en içimizdeki yerler daralıp, büzüşürken. Giderek yalnızlaştık. Daha azımız kaçar olduk. Kızılcık sopalarla, kırmızı biberler işe yarıyordu anlaşılan. Maya, yavaş yavaş tutuyordu.
Mayıs ayının birinde, kahvenin duvar radyosuna kulak kesilmiş dinlerken; denizlerin asıldığını duyduk. Bazıları tepine tepine ağladı, bazıları gık bile demedi, bazıları alabora olmuş gemiler gibi ters yatıp battı, bazılarıysa ayağa kalkıp el çırptı.
Benim dedem, "Vay başıma gelenler, kendi çocuklarımızı yer olduk." dedi. Bastonuna tutunup, diklenerek; "Haydi, bu kez eve beni sen götür", "ama sopalama sakın." deyip yarım yamalak güldü. Eğilip saçlarımı okşadı.
Üzülmüştü. Evden neredeyse hiç çıkmamaya başladı. Kadınlarla kalmayı tercih ediyordu. Dantel örmeyi, yemek pişirmeyi, fal bakmayı öğrendi.
O günden sonra en azından benim dedem, beni bi daha kasabada aramadı. Hiç kimse de sırtımda, kızılcık sopalar kıramadı. Bi kaç kez denedim fakat, eski oyunlardan tad alamaz olmuştum. Ben de tek başıma gezmeye başladım. En çok deniz kıyısına gidiyordum. En fazla da, Hamzakoy'a. Çünkü Hamzakoy, eve çok yakındı.
Akşam alacası çökmeden, eve koşturuyordum. Dedeme denizi anlatıyordum. Oradaydı, yaşıyordu. Kah köpürüyor, kah duruluyordu. Denizler asılır mı? Dalgası bile ele gelmiyor, avuca sığmıyordu.
Bir gün; Hamzakoy'u, Fener'i, Fransız şehitliğinin tepesinden görünenini, kayalıkları, limanı, Namık Kemal'in zindanı önündekini, hepsini; o kasabanın bütün denizlerini geride bırakıp, çekip gittik oradan.
Yoldayken dedem, kulağıma eğildi ve felçli yarı ağzıyla dedi ki; " Korku iyi bir şey değildir. İnsana inme indirir. Eğer korkundan kurtulamadıysan, hiç değilse uzaklaş."
Bi kaç yıl sonra, bir İstanbul mayısında, Taksim meydanında; korkuların üstüne yürüyen 34 kişi yarı yolda kaldı. İçlerinden biri dayımdı. Kabataş Ticaret Lisesinde öğretmendi. Önce vuruldu, sonra ezildi ve öldü. Evden çıkarken paçasına yapışmış, "Ne olur, beni de götür." diye yalvarmıştım. "Ne işin var o kalabalıkta, kaybolursun, daha küçüksün." demişti. Ertesi sabah okula gitmek için otobüs durağında beklerken, mahalle bakkalının yerleştirdiği gazetelerin baş sayfasında, fotoğrafını gördüm. Onu, diğerlerini ve küçücük bebekleri. Aileler bebeklerini bile götürmüştü kutlamaya. Ama o beni götürmedi.
Sonra sıra, onun küçüksünüz dediği bizlere geldi. Okuldaydım. Denize, bi elin beş parmağı kadar uzaktım. Hep pencere kenarında oturur, denizi seyrederdim. Oradaydı, yaşıyordu, denizleri asmak mı?
Edebiyat dersindeydik. Demir kapıyı bi koyuşta yıkıp; önde mahkum arabaları, arkasında panzerlerle okulumuzun bahçesine daldılar. Sonra koridorlarda ayak seslerini duyduk. Boşluğa sıkılan sayısız kurşun seslerini bi de.
Bizim, dedem kadar şansımız yoktu. Ama dayım kadar şanssız da değildik. Korku iyi bir şey değildi fakat, nereye kaçılacağını bilemedik. Geri dönmeyi de akıl edemedik. Akıl edeceğimiz de yoktu. Üstüne yürümeyi denedik.
Aramızdan silahları tanıyanlar oldu. Hücreleri, duvarları, Filistin'i görmeden askısını, aşkı öğrenmeden tecavüzü, direnmeyi, inkâr etmeyi, cesareti, ihbar etmeyi, yalvarmayı, küfretmeyi, bilenmeyi, vazgeçmeyi öğrendik. Kaybolanlar, ölenler oldu. Çıkar çıkmaz intihar edenler oldu. Belirsiz zamanlara kapatılanlar, uzun gecelerden birinde işeyeceğim diye kalkıp, gölgede kendini asanlar oldu.
O günlerin ardından olanı biteni, çoğumuz unuttuk, bi kalemde sildik. Bazıları hiç bir şey olmamış gibi davrandı. Çekti, gitti, uzaklaştı, hayata devam etti. Bazıları affetti. Bazıları delirdi. Bazıları konuşmayı öğrenmeden, susmayı öğrendi. Denizleri asmanın anlamını öğrendi.
Yıllar sonra bugün; 2004'ün 6 Mayıs'ında, Irak'taki bi cezaevinden bazı görüntüleri dışarı kaçırmakla, anıların da ipini kaçırttırdılar bana.
Hiç değilse, bizim işkencecilerimiz sert adamlardı. Ciddi ve asık yüzlülerdi. Yollarını yürümediğimiz için, bizi bin pişman etmişlerdi. Sebep ortadaydı. Günebakan tarlalarında kaybolamazdık, kükremiş denizlere dalamazdık, çıldırmış ağaçlara tırmanamazdık. Şakaya gelir tarafları yoktu bunun. İstemiyorlardı, yapamazdık.
Ellerimizle tuttuğumuz; somut izler, katı acılar, kanlı yürekler bıraktılar geride. Her birimizin uykularında nara atan, tepinen, kuduran kâbuslar bıraktılar.
Ama en azından, donlarımızı kafalarımıza geçirmediler.
Bölüm: Yazarlar
Deniz Türkoğlu
+ Yazıların tam listesi
Cavit Olgun, İlhan Abi'nin Cumhuriyet'i için dedi ki: Yaziniz için sagolun, ama ben onyillar oldu, cumhuriyet gazetesi denince tapu daireleri ve karakol... (Devam)
Cüneyt Uzunlar, İlhan Abi'nin Cumhuriyet'i için dedi ki: Sanırım 1986 idi. Cumhuriyet'i, evet, bir kimlik gibi kıç cebimizde taşıyorduk. İstanbul... (Devam)
ayşegül şero, Sol'un Cem Karaca ile imtihanı için dedi ki: Şeyh Bedrettin Destanını, Safinaz'ı, Tamirci Çırağı 'nı unutup Cem Karaca ya dönek demek için ilk... (Devam)
12 Eylül 'devlet iktidarı'na neredeyse tapınan bir zihniyete sahipti. Askeri yönetimden sivil yönetime geçişte, iktidarın elinin kuvvetli olmasını istiyordu. Hukuk düzenini orasından burasından sıkıştırmasının nedeni de buydu.
Seyit Balkuv
"Erdemli insan" olmak için mutlaka kötülüklerle, adaletsizliklerle mücadele etmek mi gerekiyor? Sadece "iyi insan" olarak yaşamaya çalışmak yeterli değil midir? Haksızlıklar, adaletsizliklerle dolu bu dünyada, hangi çabalarımızın "daha iyi bir dünya" için bir katma değeri vardır? Yoksa bu çabalar bizi asabi ve gergin biri yapmaktan başka bir işe yaramaz mı? Yazar
Necdet Şen
Öyle bir ağız dalaşı ki, bunu "kim haklı?" diye izleyenlerin eline geçecek tek şey, ancak kafa karışıklığı ve utanma hissi olabilir. Belki bir de "ben bu kadar lâubaliliğe müstehak mıyım?" sorusu. Şahsen ben kendimi buna müstehak görmüyorum. Ülkemi de. Dilin Kemiği
Seyit Balkuv
Kendimizi çok da bilgili olmadığımız bir konuda atıp tutarken veya uyduruk bir toplantıya çağrılmadık diye tansiyon hapları yutarken buluyorsak veya bir gün haksızlıklar karşısında kükrerken ertesi gün haksızlığa sebep olan gücün yanında süt dökmüş kediye dönüyorsak, birey olarak kendi değerimizin tescili ile ilgili bir takıntı sorunu yaşıyor olabilir miyiz? Yazar
Kâmuran Kızlak
Artık ismini hatırlayamadığım Kapitalizmin geleceğini gören o akıl-fikir adamı "Neo Liberal Vaiz" her kimse büyük adammış. Haddim olmayarak buradan ben de bir kehanette bulunayım bari: Her gün biraz daha azgınlaşan Kapitalizm korkarım insanlığın sonunu getirecek. Kendi başını yer inşallah. Yazar
Ümran Davran
Gözleri görmeyen o kadar çok kedi vardı ki ortalıkta. Felçliler, ön ya da arka patileri olmayanlar. Yani sokakta yaşayamayacak onlarca kedi. Tek dertleri sevilmek gibi görünüyordu. Elimi bulup yanaklarını, başlarını sürtüyorlardı. Benim de canım fena halde yanıyordu. Yazar
Seyit Balkuv
Takım arkadaşlığı, grup çalışması, dostane çalışma ortamı yaratma martavallarına kıymet vermeyin. Yönetim tarafından böyle bir program uygulanmaya çalışılırsa, destekliyor görünün hatta ekibinizi bu yönde cesaretlendirin, fakat asla kendinizi bu grubun içine sokmayın. Zaten yönetim kademesinin yer almadığı böyle bir program kısa süre içinde unutulup gidecektir. Yazar
Necdet Şen
Eğer biz bu kadar yanar döner ve pişkin olmasaydık, Cem Karaca'nın yetmişli yıllarda Maltepe sigarası içtiğine ya da seksenli yıllarda memleketine dönmek için Başbakan eli öpüp öpmediğine takılmak yerine, "neden bugün reklamcıların ve holding yöneticilerinin ekseriyeti eski solcu?" diye sorardık. Dilin Kemiği
Seyit Balkuv
Ali Rıza Bey artık yaşamıyor. Ona benzeyen yaşlı nesil, bazen öfkeli ama çaresiz, bazen kayıtsız, genç nesillere teslim ediyor yaşam alanlarını. O yeni nesil ise, gün geçtikçe daha az benziyor Ali Rıza Bey'e. Onlar yürürken bir yerlerini kaşımıyor. Eşine dostuna ulu orta küfretmiyor. Herkese saygılı ve görgülü davranıyor. Şifresini kimseyle paylaşmıyor. Kadere inanmıyor, herkesin kendi kaderini çizebileceğine inanıyor. Yazar
Necdet Şen
Binlerce yıldır devam eden öğrenme, işlemden geçirme, soyut kavramlar oluşturma, bu kavramları kullanarak başka soyut düşünceler üretme, öğrendiklerimizi sonraki kuşaklara aktarma sürecinin sonunda edindiğimiz "akıl" ve bu aklın vaaz ettiği "kader" ya da "tevekkül" gibi hasletlerin hayvanlarda olmadığı ne malum? Dilin Kemiği
© 2000-2008 Derkenar.com ~ Tüm hakları saklıdır. Sitedeki yazılar iznimiz olmadan çoğaltılamaz, başka yayın organlarında ve internet sitelerinde kullanılamaz.