6 Eylül 2008 Cumartesi
Ali Türkan - 4 Mayıs 2004
Biliyorum, orada ve bana bakıyor gözleri. Yalnız bana mı? "Ete, süte, hürriyete"...
Yahudiler'i sarıya boyarlarmış, eşcinselleri pembeye.
Engellilerin hayatta kalma şansı, iş güçleriyle orantılıymış. Çalışabilecek derecede "sağlam" olanlar hayatta bırakılır, diğerleri de, topluma yük oldukları gibi hastalıklı bir hesapla öldürülürmüş.
Hitler'in ve kurduğu "Bin Yıllık Krallık" ın üç misyonundan ikisi gerçekleşti şimdiye kadar. Önce sosyalizm Avrupa'da tehlike olmaktan çıktı, ardından da Sovyetler Birliği yıkıldı. Bunlar gibi "resmi" olmayan ama en az bunlar kadar, hatta bunlardan da önemli bir misyon daha gerçekleşti ve insanın, belli koşullarda tektipinsan haline gelmesinin hiç de zor olmadığı ispatlandı.
Herkes biliyor ama gene de kısaca anlatayım. Şöyle oldu:
Önce, I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış, bir ekmeğe birkaç milyar Reichsmark verilen koşullarda bunalmış, yoksullaşmış, kendine güveni yerle bir olmuş bir halk bulundu ve bu halka, "üst insan" olduğu anlatıldı. Bu yapılırken de, ülkede bu kavrama, bu yönteme itiraz edecek ne kadar adam gibi adam varsa ya yurt dışına kaçırıldı, ya öldürüldü, ya da ceza evlerine dolduruldu.
Bu aşamadan sonra da halka güven aşılanmaya başlandı. Halk, yukarı taşındı. Yukarı çıkmanın en kolay yolu da, birilerinin, bir şeylerin üstüne basmaktan geçer. İşte o üstüne basılacak şeyler de "öteki" olarak çakıldı insanların beynine.
O güne kadar görülmemiş müthiş bir propaganda mekânizması ile, öteki'nin tanımı yapıldı ve "beriki" için ne kadar tehlikeli olduğu anlatıldı.
Öyle bir yere gelindi ki, o zamana kadar kendi işinde gücünde, kimseye zararı olmayan, pazar günleri kilisesine giden, ayininde niyazında insanlar, komşularının bir gece vakti kapılarının kırılıp apar topar hayatlarından koparılmasına sessiz kaldı, hatta çoğu zaman, o komşuları kendileri ihbar ettiler.
Tanımı müthiş bir propaganda ile yapılmış öteki'nin yok edilmesi önce mubah, alıştıkça da elzem hâle geldi.
Yahudiler, Lehler, Çingeneler, sosyalistler, sosyal demokratlar, engelliler, eşcinseller, gerçekten inançlı oldukları için bu olanları vicdanıyla bağdaştıramayan dindar insanlar, öteki ilan edildiler ve toplama kamplarına dolduruldular. Bunların çalışacak durumda olanları, boğaz tokluğuna ve zorla fabrikalarda çalıştırılıp toplumun refahı için uğraşırken, "işe yaramayanlar" gaz odalarına tıkılıp yok edildi.
Refah kutsanmış ve refahı tehdit eden her şey lânetlenmiştir artık. Üst insan, refaha lâyık insandır.
Köle işçiler, bir yandan fabrikalarda Volkswagen üretip her bir üst insanı otomobil sahibi yaparken, öte yandan, üstünden önce o arabaların, ardından da tankların geçeceği otoyolları yaptılar. Refahın fetiş haline getirildiği ve adam gibi adamların ortadan kaldırıldığı bir düzende, değirmenin suyunun nerden geldiği kimseyi ilgilendirmedi. Önemli olan, o arabalarla o yollarda salınmaktı çünkü.
Sonra savaş çıktı ve üst insan'ın validesi de Mart karıyla tanıştı. Amerikan GI'ları (piyadeleri) naylon çorap ve çikolatanın hikmetiyle; Kızıl Ordu askeri de çiroz, sosyalist propaganda ve bunlara burun kıvrılınca da "keleş" dipçiğinin himmetiyle, evde kocalarını bekleyen üst insan kadınıyla barışı sağladı.
Nazım Baba, keyifle çubuğunu tüttürdü ceza evinde ve Hitler'in insanın gelişmesine karşı durduğu için yenildiğini düşündü bütün saf, temiz, iyi niyetli sosyalistler gibi. Sevincinden, Beethoven'in bilmem kaçıncı senfonisinde flütleri konuşturdu kız kardeşinin sesiyle.
Ben Nazım'ı okuyup gaza geldim, tüylerim diken diken oldu ve insanın gelişmesinin önüne geçilemeyeceğine, bunu deneyenin yan basacağına inandım küçük kızımın yüreğiyle.
Herkes saf değildi. Başkaları, başka sonuçlar çıkarmış, başka "dersler" almıştı bu olanlardan.
Gözbağcılık zor zenaattır. Koca bir seyirci kitlesinin dikkatini ilgisiz bir noktaya toplayıp, başka bir yerde "işi bitirmeyi" gerektirir.
Aslında, basit numaralarla kotarılır çoğu şey. Meselâ, avucun içinde kayboluyormuş gibi görünen bir mendil, aslında, plastikten yapılma bir baş parmağın içine ittirilir. Ten rengine boyanmış o plastik parmak, baş parmağın üstüne geçirilince, mendil de ortadan kaybolmuş olur.
Böyle basit numaraların nasıl yapıldığını öğrenmek de, insanda hayâl kırıklığı yaratır.
Zafer kazanmış GI'lar, evlerine dönmüşlerdi artık. Boru mu be! Almanya gibi bir askerî gücü bitirmiş, mabadı kalkmış Japonlar'ı iki atom bombasıyla iki seksen uzatmışlardı. Otuzlu yıllardaki Büyük Kriz'in tükettiği, kendine güveni kalmamış gariban Amerikan köylüsü gitmiş, yerine Avrupa kentleriyle, özellikle de Fransız kültürüyle ayaküstü tanışmış, hayat oburu insanlar gelmişti.
Onlar, dünyayı titreten bir halkın üstün evlâtlarıydı artık. Önce Hollywood, ardından da evlerin yüzde otuzuna girmeyi becermiş Television Industry, bunu anlatıyordu onlara. Bunu ve her şeyin en iyisine lâyık olduklarını.
İyi de, Fransa görmüş olsa da, daha düne kadar askılı kot giyip sığır güden John Boy Walton, her şeyin iyisinin ne olduğunu nereden bilsin? Cephede biraz nefes aldıkça, çok çok, bir kentte yaşamayı ve her gün soğanın cücüğünü yemeyi düşlemiştir.
John Boy ister de, koca Amarıka bir savaş kahramanından bi şey esirger mi? Hemen TV'lerde, ihtiyacın ne olduğu belirlenir, John Boy ve kuracağı ailesi için, kentlerin banliyölerine birbirinin eşi Little Boxes'lar kondurulur (çoğulun çoğulu oldu, biliyorum).
Ardından da gelsin otomobiller, buz dolapları, çamaşır makinaları, çim biçme şeyleri, püsürler...
Bunları alabilsin diye de, hiç de öyle bir talep veya sendikal hareket olmadığı halde, Waltongiller'in maaşına yüzde elli zam yapılır. Hazır parası varken, bol bol çocuk yapması öğütlenir bizimkilere. John Boy da mutfak masasının üstünde ve unlaya unlaya çöker hanımın iman tahtasına (yok be, bu başka bir yerdeydi; John Boy, pijamalarını giymeden önce niyeti bozamaz çünkü).
Bahçesindeki çimleri özenle biçilmiş evlerdeki Protestan usulü bu dobraşmadan da tam 29 milyon Amerikalı gelir dünyaya (oha!). ABD'deki nüfus artışı, Hindistan'dakine denk olur ellili yıllarda. Bebelere de bir sürü püsür alınır falan. Kahvaltılarda ters çevrilmiş "aynalı" yumurta, süt ve mısır gevreği, tost ekmeği yer yavrucaklar (bize de süt tozu yollamıştı pezevenkler; ilkokul birinci sınıfta içerdik o zıkkımı).
Dikkat bu manzaraya yoğunlaşmışken, gözbağcılar girer devreye.
Millet hayran hayran, şapkadan çıkan tavşana bakarken, Hollywood'da bir takım oyuncular "boyanmaya" başlanır. Meselâ Charles Chaplin gibi bir usta bile, önce "ben komunist değilim" demeye, ardından da ülkeyi terketmeye zorlanır.
John Boy'un hemen yanındaki evde oturan komşu, on yıl önce, High School'da katıldığı bir şiir gecesinde, Jennifer'in memeleriyle gaza gelip Sacco & Vanzetti hakkında şimdi hatırlayamadığı birkaç söz ettiği için tutuklanır ama bu gibi ayrıntılar da bu manzarayı bozmak istemeyen John Boy açısından, yalnızca ayrıntı kalır.
Bir yandan savaşta alınan galibiyet, öte yandan uzayı fethetme çalışmaları, teknik aygıtların fener alayı derken, Amerikan köylüsü de üst insan olduğuna inanmaya ve öteki'nin ortadan kaybolmasına tepki vermemeye alışmıştır artık. Tepki bir yana, o da, tıpkı savaştığı Almanlar gibi, bunları önce mubah, sonra da elzem görmeye başlamıştır.
Çünkü ortada, "Thanks Giving" günlerinde yenilen kestaneli hindiden fazla şeyler vardır kaybedilecek. Refah kutsaldır ve böylesi mükemmel bir sistemde, herkesin eşit haklara sahip olduğu demokratik bir düzende, olsa olsa bu düzene karşı çıkan hatalıdır.
Düzen, üst insanların düzeni ve biraz farklı olan herkes de öteki'dir. Gene de ille farklı olmak isteyenlerden, Elvis Presley müziği, abidik gubidik giysiler ve saç tarama şekli esirgenmez. Bu yöntem de tutar ve daha sonraki yıllarda da protesto, muhalefet, kendisi de endüstri hâline gelmiş müzik ve giysilerle yapılır ancak.
Zaten köy, kasaba kökenli olan ve köylülüğün olmazsa olmazı "yabancıya şüphe duyma" olgusuyla büyümüş John Boy için, çok da büyük bir adım değildir bu. O artık, farklı olan her ses susturulduğu ve kendi başına itiraz edebilecek bir zekâya, birikime sahip olmadığığından, mükemmele yakın bir dünyada yaşadığına inanan, bu dünyayı korumak adına da her şeyi yapabilecek bir tektipinsan'dır.
Birilerinin pembeye veya başka bir renge boyanması da, bu birileri kendisi olmadığı sürece, rahatsız etmeyecektir onu.
John Boy'un çocukları, tosladıkları duvarları demokrasinin gereği sanan ve özgür olduklarına inandıkları işte böyle bir ortamda, "bir hazin hürriyet"e şahitlik eden yıldızların altında dünyaya gelirler.
Bir sonraki yazı: O çocuklar büyüdü Ahmet Abi
Sevgili Ali ağbiciğim, bunu sen yaşarken okumak isterdim, ama çok geç kalmışım. Şimdi merak ediyorum, bizi ne renk boyuyorlar acaba, gerçekten merak ediyorum. Sonsuz sevgi ve saygılarımla.
Ahmet Altuğ - 6 Ocak 2008 (17:33)
Ali Türkan
Sevgili Uğur, bu övgülerinizi keşke okuyabilseydi ama Ali Türkan artık hayatta değil. Basılmış bir...
Derkenar - Sesi güzeldi
Tanrım çok güzel yazıyorsunuz ağabey, klasiklerin çoğunu okudum bu yüzden yeni çıkan kitaplara...
Uğur Kaya - Sesi güzeldi
Bir süre severek öğretmenlik yapmiş biri olarak bir kitapta okuyup anımsadığım şu sözü öğretmen...
Hatice Kizilirmak - Öğretmenin görevi üniformalı çocuk yetiştirmek mi?
Ellerinden öperim o doktorların. Benden yaşça küçük olsalarda!...
Yasemin Aydınlı - Örnek gösterilecek bir ilk yardım olayı
Saygıdeğer hocam, ...
Beta Tester - Bir doktordan mektup
Sevgili adaş, sözünü ettiğin zamanlarda aldığın Rol neydi?...
İlker Koçak - Kuş tüyü Vicdan
Adama sorarlar: “Bir hekim, hiç kendi hastasını tanımaz mı kardeşim?” Bir cerrah, kliniğine yatmış hastasını muayene etmiş, gerekli tetkikleri yap(tır)mış, ameliyat kararı vermişse, zaten o süreçte hastasını çok iyi tanıyor demektir. Sadece ameliyatı değil, hastasının diğer sistemik özelliklerini biliyordur.
Vahap Demir
Halk hem cumhuriyetten hem de serbest seçimlerden hoşlanmaktadır ve tepede işler nasıl giderse gitsin sabırla ve tevekkülle kendinin söz söyleyeceği günün gelmesini beklemektedir. Beklerken de herhalde keyif verdiğinden olsa gerek göbeğini kaşıyarak filân beklemektedir. Yazar
Ali Sedat Çetinkoz
Ramazan, sonuçta bir dinsel olaydır. Din deyince aklımıza ilk gelen şey nedir? Fatih Çarşamba: 50 yıldır karikatürüne aşina olduğumuz; peşinde dört tane kara çarşaflı kadınla yürüyen kurt dişli, koca tesbihli, kara sakallı bir adam! Bunlardan kurtulmamızın ilacı nedir? Laiklik! Laikliğin en katı savunucusu kimdir? TSK. Yazar
Murat Örem
Türkiye 30 Temmuz'da işi gücü bırakmış bir mahkeme kararını beklemiyordu. İnanın ki bu ülkede her şeye rağmen insanların çok büyük bir kısmı artık bu arkaik devlet oyunlarına dönüp bakmıyor bile. Onlar para pul hesabı yapmadan bir cana daha can katmanın çabasıyla, bir çocuğa daha iki harf öğretmenin çabasıyla gecesini gündüzüne katıyor. Mektup
Süheyla Apaydın
Türkiye'de gün geçtikçe bozulan bireysel ahlak nedeniyle kaybolan "saf insanlık", maalesef ilk önce kendini insanla uğraşan mesleklerde göstermektedir. Uğraşısı insan olan hekimin, bu bozulmadan kendini tamamen kurtarması, soyutlaması mümkün değildir. Mektup
Vahap Demir
Silgi ortasından delinerek boyuna asılmalı, böylece kaybolması önlenmeliydi. Muntazam kıyafetimizde görüntüyü bozan tek unsur boyunlara asılan silgilerdi. Tek parti döneminin üniform anlayışını sadece tek parti dönemi anlayışının ülkeye yaşattığı sefaletin delebiliyor olması kayda değer bir ironiydi. Yazar
Seyit Balkuv
Fakat, bu sefer de nereden geleceği belli olmayan arsız parazit esintiler, evrensel düşünmeye, hayatı sevmeye, fikr-i sabitleri yok etmeye uğraşan yelkenciye bunun bedelini ödetmek için can atar. Karşı ağırlıklarından azade olmak uğuna mücadele yeteneği körelmiş tekneyi bir o yana, bir bu yana yatırır, bir boş anını bulursa da batırıverir. Yazar
Ahmet Deniz Ölmez
Peki, bunca zamanın ardından -bunca yaşanmışlık ortadayken- biz insanlar, diğer Uzak Asyalarda; Ortadoğu'da, Balkanlar'da, Kafkaslarda, Afrika'da, kan kokusuna duyduğumuz iştahı ne kadar dizginleyebildik? Ve doğanın her alanında muktedir olan bizler, ne kadar dindirebildik kendi doğamızdaki "Barış" adlı ağlayan çocuğun gözyaşlarını? Yazar
İlker Tortop
Darbeyi alkışlayan, faşist sivilleri alkışlayan, zorbaları alkışlayan bu halkın vicdanı neresinde? Bizim güvenlikli sitelerde oturup, siyah camlı arabalarla gezmemiz; savaşa karşı olmamız, sokak hayvanlarına karşı olmamız, Avrupa Birliği'ni istememiz daha iyi bir ülke için yeterli değil sanırım. Yazar
Seyit Balkuv
Aslında üniversite diploması denen şey, ortak menfaatlerini korumak adına bir araya gelen diğer üniversitelilerin birbirine sokularak oluşturduğu ayrıcalıklılar kulübüne kabul pasaportunuzdur. Yoksa gerçek anlamda üniversite bitirmeniz sizi daha erdemli yapmaz. Yazar
Ahmet Deniz Ölmez
Kimseye, vicdanının kabul etmediği bir iş zorla yaptırılamaz. Bu, çok ilkel ve çağdışı bir yöntemdir. Bugün, inançlı bir kişiye, "inanma!" baskısı yapmak ne kadar despotça ise, silahı, savaşı, öldürmeyi kabullenmeyen kişiye, silah verip, savaşa gönderip, "öldür" demek de, o kadar despotça ve saçmadır. Yazar
Ali Sedat Çetinkoz
Ne yazık ki ok yaydan çıkmıştır. Toplum mühendisleri veya zamane derebeyleri, kendilerinin istediği biçimde bir teba asla yaratamayacaklardır; hem de medyaları, köşe yazarları ne kadar uğraşırsa uğraşsın. Nasıl herkes fötr şapka takmıyorsa, köylüler piyano çalmıyorsa, birileri de bilek kalınlığında yapmaya devam ederek, en yüksek makamlara kadar geleceklerdir. Bu bir popülizm değil, görünen gerçektir. Yazar
Seyit Balkuv
Kimbilir, çatışmalarla ve gerilimlerle dolu hoşlanmadığımız ruh hallerimizi ve hatta hastalıklarımızı kendimizle hesaplaşma ve kendimizi anlama yolunda birer fırsat olarak görebilir miyiz? Sağlığımızın bozulmasına yok açan etkenleri oturup anlamaya çalışmak, bu şekilde hastalıklardan kurtulmak, kurtulamasak da hastalıklarla bile barışık yaşamak çok mu gerçek dışı bir yaklaşımdır? Yazar
Tasarım + Programlama: Sokak Kedisi © 2000-2008 Tüm hakları saklıdır. Sitedeki yazılar yayıncının izni olmadan çoğaltılamaz, başka yayın organlarında ve internet sitelerinde kullanılamaz.