Necdet Şen - 15 Şubat 2000
Basının gerçek yaşamdaki konu yelpazesi
Gazete için günlük olan nabız atışları, dergi için haftalıktır. Dergicinin hedefi 'haber atlatmak' olamaz; dergi, haberin derinliğine iner, otopsisini yapar. Derginin konusu ile gazetenin ve televizyonun konusu ayrıdır.
Örneğin televizyon, Hizbullah operasyonunu başladıktan yarım saat sonra canlı yayına yansıtır ve dakika dakika anlatır, heyecanlı ses tonuyla olayın dramatik etkisini artırmaya ve diğer kanalların seyircisini çalmaya çalışır.
Gazete ise, bir gün geriden kovaladığı olaylar hakkında, "size televizyondan öğrenemediğiniz perde arkası sırlarını ve de dünyanın en akıllı (nah akıllı) yazarlarının bu konuda kestikleri ahkâmları veriyoruz, bu konuda ne düşüneceğinizi televizyon seyrederek öğrenememiştiniz, şimdi bizim yazarımız fişmekân'ın yazısını okuyunca on paragraflık dünya görüşünüz olacak" der.
Dergi, olayı en az bir hafta gecikmeli olarak izlediği için, haberdar etme konusunda rekabetin çok gerisindedir. O nedenle, varolan gündeme şöyle bir değinip, kendi gündemini yaratmak zorundadır: "Haftalardır konuşulan ..... konusunu biz iki buçuk yıl önce şu şu şu ayrıntılarıyla size yansıtmıştık; o sümsükler şimdi bizim eski haberimizi size yeni diye kakaladılar. Ayrıca biliyor musunuz ki, bugünlerde Tüsiad bir rapor hazırlatıyormuş ve henüz yazılmamış, hatta mevzu bile edilmemiş bu raporun taslaklarını dergimiz ele geçirdi... Ayrıca orgazm konusundaki dev anketimiz sonuçlandı... En seksi erkek Fatih Ürek'in sünnet fotograflarını yayınlıyoruz... Newsweek'le aynı anda, Figaro'nun düğün fotografları... Yaşar Nuri Öztürk gizlice Hindu mu oldu?"
Dergi gazeteciliği çarpıcı konu bulma ve baştan çıkarma gazeteciliğidir. Dergici, o parayı o dergiye vermeye niyeti olmayan 'kerizi' ayartmak ve her hafta o dergiyi almazsa çok şey kaçıracağına, ayrıca da bu dergiyi okumakla seçkin bir azınlığın mensubu olacağına inandırmak üzerine uzmanlaşır. Yani dergicilik bir bakıma reklâmcılığın gazetecilik postuna bürünmüş olanıdır.
Dergilerde çalışanların bir bölümü gazetelerin haber bölümlerinde yetişip gelmiş insanlardır (Hızlı, bu gruptandır; aslında çok yukarılara çıkabilecekken, sivri dilinin ve adalet saplantısının gadrine uğramış, çavuşluktan yukarıya terfi edememiş, hatta rütbeleri sökülmüş sürgün gazetecilerden biridir); onlar dergilerin ciddi bölümünü hazırlar.
Diğer bir bölüm de mesleğe dergilerde başlar ve sonradan gazetelere geçtiklerinde de yine böyle içi boş, sadece göz boyamaya yönelik işlerle uğraşır, magazinci olarak kalırlar.
Peki merak duygusu nasıl şey edilir?
Çiçeği burnunda gazetecilere haber yazma tekniğini anlatan deneyimli gazeteciler, işin püf noktasını şöyle özetler:
"İlk cümle haberin içeriğini yansıtmalı; ilk cümleyi de içeren ilk paragraf, bu özeti biraz daha açmalıdır. Bu, okurun, haberin kendisini ilgilendirip ilgilendirmediğini hemen anlamasını ve geri kalanını okuyup okumayacağına ilk paragrafta karar vermesini ve dahası, okuduğu haberi anlamasını kolaylaştırır.
Çizgi romanlarımda bu düsturu elimden geldiğince göz önünde tuttum. Birinci gün yayınlanan bant (ya da sayfada) o öyküde anlatacaklarımın ne olduğunu özetleyen birkaç cümlelik bir konuşma (ya da eylem) olurdu. Onu izleyen birkaç gün boyunca, ilk gün açıklanan tema, biraz daha etraflıca tekrarlanır, (varsa) yan tipler devreye girerdi.
Onbeş yirmi günde bir, okuyucunun konunun ucunu kaçırmış olma olasılığını hesaba katarak, (öyküyü duraklatmadan) özet sayılabilecek (bağlaç mahiyetindeki) bir konuşma (ya da eylem) ile bir sonraki aşamaya atlardım.
Alfred Hitchcock da filmlerinde, sinema salonuna geç girmiş (dolayısıyla filmin başını kaçırmış) olan seyirci için, filmin onbeşinci dakikası cıvarına özet yerine geçen bir diyalog yerleştirirmiş.
Çizgi romanımda, her günkü bölümü hem bir öncekinin devamı, ama hem de kendi başına bir bütün gibi tasarlardım. Ola ki bazı günler romanımı okumayı atlamış olan, ya da o güne kadar okumayıp, o gün 'öylesine' takılmış olan kişiler, okudukları bölümde ne olduğunu anlasınlar ve üç dört gün sonra yeniden göz attıklarında, hem önceki okuduklarıyla aynı bütün içine sokabilecekleri, hem de (yine) kendi başına bir anlam oluşturan yeni bir parçayla karşılaşsınlar. Öykü, olabildiğince net, fazla dallanıp budaklanmadan, ama sürekli tekrarlara hapsolup sıkmadan, yavaşça akardı (biraz caz müziği gibi, sağlam bir altyapı ve bilinen bir tema üzerinde sonsuz çeşitlemeler).
Dergide yayınlanacak çizgi romanın formatı ve grameri farklı, kitap olarak basılacak olanınki farklı, gazetede tefrika edilecek olanınki farklıdır. Eğer sinema, kitap olarak yayınlanan çizgi romana benzetilebilirse, televizyon dizisi de gazete çizgi romanına benzetilebilir.
Bir dergi, eğer çizgi roman dergisiyse, bu bir parfümeri ya da kasetçi dükkanı gibi, birbirleriyle kategorik olarak benzeşen şeyleri bulunduran bir bütündür ve kapıdan giren kişi tercihi kısmen netleşmiş olan bir müşteridir (karısı için bir parfüm, ya da kızı için bir pop kaseti alacaktır). Tek konuda yayın yapan Tv kanalları, buna örnektir (müzik kanalı, haber kanalı, vb.).
Gazetede yayınlanan çizgi roman, (tabir caizse) hipermarket koridorlarında kaybolmuş olan kafası karışık müşteriye kendini farkettirmek, sonra aklını çelmek, sonra da onun ihtiyaç listesinin ilk kalemi olmak gibi bir mucizeyi gerçekleştirmeye soyunur. Rakip çok fazladır ve hedefin dikkati son derece dağınık, iştahı son derece kabarıktır.
Televizyonda yayınlanan her şey, ister haber olsun, ister dizi, ister reklam, o ekranın karşısına amaçsız oturmuş olan yorgun insanı ayartmak ve dağınık olan dikkatini kendi üzerinde sabitlemek için uğraştığı için, gazete çizgi romanıyla bazı benzerlikler taşır.
Market çok karmakarışık ve müşterinin düşünceleri bulamaç gibidir. O bulamacın içinde biraz aşk, biraz makarna sosu, biraz katliam, biraz iştah, biraz abazanlık ve eser miktarda merak bulunur.
İşte tam bu noktada, "bir diziyi sürükleyen şey, aksiyondur" düşüncesi bende biraz hurafe izlenimi uyandırıyor. Sorum şu: madem işi bitiren aksiyon, o halde niçin seyirci, elinde çok seçenekli ışın tabancası (uzaktan kumanda) olduğu halde, "Ceviz Kabuğu'nu mu seyretsem, Yalan Rüzgârı'nı mı seyretsem?" diye kararsızlık geçiriyor? Birinde sabaha kadar kıpırdamadan oturup çoğunlukla boş boş konuşan sevimsiz, gıdılı, göbekli adamlar, diğerinde etkileyici bir öykü, ilik gibi kızlar ve daha neler var.
O halde yukarıda tırnak içine aldığım ve altını çizdiğim hurafenin tökezleyen yanı neresi?
Önüne gelen senaryo yazıyo! Amaaa...
Bildiğim kadarıyla senaryonun altın kuralı, 'gerilim'dir. Gerilim ne peki? Yazarak düşünelim: örneğin şu açık oturumlara tartışmacı olarak katılan tiplerin artık bıktığımız konularda, hep aynı yaveleri tekrarlayarak ve birbirlerini asla dinlemeyerek çene yarıştırmalarının, gerilim neresinde? Niçin bu sıkıcı adamlar dünyanın masrafı yapılarak çekilmiş bazı dizilerden daha fazla 'iç gerilim' taşıyor?
Sakın, üzerinde kafa şişirdikleri konunun ekseni, tam da hayatımızın (gerçek ya da sanal ekseniyle) üstüste oturuyor olmasın? Orada konuşurkenki beden dillerine yansıyan düşmansılık veya riya, sakın bizim sahici dünyamızın aynası olmasın? İçinde mobilya olan daracık odalarda geçen hayatımız, şu kalabalığa rağmen kimsesizlik içinde tükenmekte olduğu için, sözümüzü kesmeyen ve küfürlerimize alınmayan (sanal bile olsa) sohbet arkadaşlarına ölesiye ihtiyaç duyuyor olabilir miyiz? Acaba 'konuşan kafaların' televizyonu çekirge sürüleri gibi işgal etmiş olması, birbirimizle konuşamayışımızın yarattığı iç gerilimi topraklıyor olabilir mi?
Hızlı Gazeteci'ye başlarken, 'çizgi romanda asla yapılamaz' denen bir şeyi becermek ve bir hurafeyi kafalardan silmek gibi bir amacım vardı.
Hurafe şuydu: "Çizgi roman aksiyon demektir. Çizgi roman okuyucusu boş kafalıdır ve kavrayış yeteneği zayıftır; incelikli ayrıntılar onun ilgisini çekmez. Her karede yumruk, silah, atletik beden, çıplak kadın, ayrıntılı çizimler vs. olmak zorundadır. Entellektüeller çizgi roman okumaz. Çizgi romanda felsefe olamaz. Yaparsan okuyan olmaz."
Olur muymuş, olmaz mıymış, hep birlikte gördük. İnadına konuşan kafalar çizdim. Yeteneğim mi eksikti, inadına mekân, aksiyon, silah ve yumruk çizimlerinden uzak durdum. Siyasi öyküm (Bacı ) beğenilince, içinde hiç siyaset olmayan aşk öyküsü (Mimoza ) yaptım. O da beğenilince, içinde her ikisi de olmayan başka şeyler yaptım. Hızlı çok sevilince, içinde Hızlı olmayan öyküler anlattım.
Herhalde artık anlayan anlamıştır, Çizgi Roman'da da başka formatlarda da gramer dediğimiz şeyin ezber'in ötesine taşınabileceğini ve yoktan var edilebileceğini.
Daha önceki çizgi romancılar "ben kitap okumaktan hoşlanmam, kafam sinemaya, roman kuramına, sosyolojik çözümlemelere, felsefeye filan basmaz; ben rüyamda dayak yediğimi, kulamparalar tarafından düdüklendiğimi görürüm, sabah uyanınca da dayak atan, kulamparalık yapan adamın hikâyesini anlatırım" deseydi, daha dürüstçe konuşmuş olurdu.
Ben bu boku bilirim!
Bir varsayımım var; kırkbeş dakika boyunca, bir metro vagonunda, karşısında oturan meçhul dinleyiciyi esir almış geveze bir adamın yüzüne kadrajladığım kamerayla, onun zırva gibi görünen uzun monologunu aktaran bir bölüm çekip, izlenme oranı (reyting) konusundaki önyargıları yıkabilirim.
Belki 'kuruntular' içindeyimdir; yirmi küsur yıldır taşımakta olduğum, "sokaktan geçen rastgele birini çevirip, onu yarım saat içinde benden daha fazla para kazanan bir karikatüriste dönüştürebileceğim" kuruntum gibi (bu cümleyi okuyan kişi 'yok deve!' demesin diye yarım saat dedim; bu süre gerçekte 15 dakika).
Niçin peki, ben sihirbaz mıyım? Hayır; gerçek çok yalın; bunu gören var, göremeyen var; gramer öğrenilebilir; gramer yanlış öğretilebilir. Berbat bir karikatüristi ülkenin en çok satan gazetesinin logosunun yanına yerleştirir ve yıllarca oradan kıpırdatmazsan, hemen hemen herkes, onun bu ülkenin en iyi karikatüristi olduğuna iman eder. O çapta bir karikatüristi formatlamak için 10 dakika yeter. Berbat bir diziyi en büyük kanalın en çok seyredilen saatine koyarsan, doğaldır ki, geceyarısından sonra ufak bir kanalda yayınlanan şaheserden kat kat fazla izlenme oranı tutturur.
Televizyon, ne kadar bakılmak içindir, ne kadar dip gürültüsü ve sembiyotik alan yaratmak için, tartışılabilir.
Gerilim (yani iç gerilim) kıpırtıyla, teşhircilikle, göz boyamayla, klişelerin sonsuz tekrarıyla değil, insan ruhunun temel çatışma noktalarına nüfuz edebilmekle sağlanabilir. Örnek vermek gerekirse, bilinç dışında "ben o biçim miyim?" endişesini barındıran bir erkek (barındırmayan var mıdır, bilemem) birbirine alenen yumulan erkek homoların görüntüsünü iğrenç bulur ve sert tepki gösterir. Seyretmez ve seyrettirmez. Oysa aynı kişi, maço görünümlü iki erkeğin erkeksi itişmesinin ardında alttan alta kendini sezdiren eşcinsel gerilimi, adını hiç koymadan bir kahramanlık destanı anlatır gibi anlattığında, o eser yüksek izlenme payı da tutturur, hatta klâsik bile olur. (İki örnek: Top Gun filmi ve beş bin yıllık Gılgamış Destanı).
Konuşmak, eylemdir. Konuşmak, (hangi biçimiyle olursa olsun) saldırgan bir öz taşır. Ve konuşmak, aslında, inceltilmiş bir yumruklaşma biçimidir. Ama konuşmak, kumrular gibi sevişmenin giyinik bir biçimi de olabilir çoğu kez. Aynı kişiler, aynı cümleleri kullanarak, birinci sahnede kumrular kadar sevecen, ikinci sahnede dövüş horozları gibi düşmansı bir gerilimi yansıtabilirler. Aradaki zıtlığı belirleyen şey, küçük bir nüanstan ibarettir. Senaryo ve öykü yazarının çapı ne kadarsa, o nüans o kadardır.
Necdet Şen
Ali Türkan
Oysa bir yılda doktor hatası yüzünden ölenlerin, sakat kalanların, hayatı kayanların sayısı, en az trafik canavarının "kurbanları" kadar çoktur sanırım (belki de saçmalıyorum). Bu mektubu da tıp ilmine ayırmış olduk. Ha gayret! Sen oradan, ben buradan dümdüz edeceğiz dünyayı. Yazar
Necdet Şen
Yarın işin rengi değişirse "ne yapalım yahu, ben de gazetelerin yazdıklarına aldandım" deyip işin içinden sıyrılmak var nasıl olsa.Bu açıkgöz yurttaş modelinin, dört elle sarıldığı kolay muhalefetin kendisini 12 yıl öncesinin Necmettin Erbakan'ıyla aynı gaflet ve dalâlet çizgisine düşürdüğünü anlaması için sanırım biraz daha zamana ihtiyacı var. Necdet Şen
DTP'nin kapatılmasını demokratik nizamımız için doğru bulmuyorum fakat siyasi hamle inisiyatifini "dağ kadroları"ndan alan bir siyasi hareket, kendi meşruluğunu bile silah haline getiriyor demektir. Niçin mücadele ediyoruz ki biz? Silahsız politik mücadele için, sivil siyaset için.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Şimdi başım iki ellerimin arasında düşünüyorum: Onlar gibi olmak, onlar gibi giyinmek, onlar gibi yiyip içmek, onlar gibi oturup kalkmak, onların diliyle konuşmak... Haydi bunların hepsini yapayım. Fakat, onlar gibi nasıl düşünebilirim? Nasıl onlar gibi hissedebilirim? Kitap Kurdu
İlker Tortop
Her şeye alışmış olan bizler hiç bir şeye de şaşırmayacağız. Tankerler evlere girecek, uçaklar taksilere çarpacak, çocukların öğretmeni sapık, mahallenin doktoru sahte çıkacak ama şaşırmayacağız. Dağda ölecek, vadide ölecek, ölecek de ölecek insanlarımız. Yazar
Alper Uzun
İki yüz bin yıl boyunca Avrasya da yaşadılar. Yaklaşık otuz bin yıl önce de ortadan kalktılar. Nedeni tam bilinmiyor ama tahminen modern insanın gelişi ve hava/iklim koşullarının soylarını kuruttukları düşünülüyor. Yazar
Kâmuran Kızlak
Klinik Psikoloji insanların nasıl düşünürlerse öyle duygulandıklarından, düşünceleriyle duygularının genellikle tutarlılık gösterdiğinden, yani duyguyu belirleyenin düşünce olduğundan bahsediyor. Olumlu düşünceleri olumlu duygular, olumsuz düşünceleri de olumsuz duygular izler. Yazar
Seyit Balkuv
Kemal Tahir'in dediği gibi rezil bir geçmişe sahip olsa bile, günümüzde sadece zenginler için değil işçiler için bile en yüksek refah düzeyinin Batı'da olduğu gerçeğinden yola çıkarsak, Batı sistemini elden geldiği kadar Doğu'ya uyarlamak insanların hayat şartlarının iyileşmesine yardımcı olmaz mı? Yazar
İlker Tortop
Çok değil yirmi yıl önce yani benim gençliğimde kızlara dik dik bakmak yürek isterdi. Ayrı ayrı merdivenlerden sınıflara girilirdi, etekler şimdiki gibi göbekte değildi. Bir kızın elini tutmak, onunla tenhada konuşmak en havalı aksiyondu bıçkın gençler için. Şimdiyse toplumun bu kadar tatminsiz olmasına şaşırmak mı yoksa şaşırmamak mı gerekiyor bilemiyorum. Yazar
Necdet Şen
Eskiden hüsranlarım çok uzun sürerdi. Zannederdim ki bütün bunlar bir tek benim başıma geliyor. Uzun uzun yas tutardım. Kendime acımaktan ve "boşa geçen" hayatım için yazıklanmaktan marazî bir zevk alırdım. Kolum kanadım düşer, dünyaya hoyratlığın egemen olduğunu düşünürdüm. Şimdi bunlar çok kısa sürüyor. Karar verene kadar. Necdet Şen
Vahap Demir
Efendi adam kışın da kazak giymezdi çünkü kazağı da serseriler giyiyordu. Efendi adam efendi gibi üşürdü ama hasta da olmamalıydı. Ülkemiz fakir ama onurluydu ve maalesef hastalık tedavisi için yurtdışından gelen ilaçların karşılığında onur kabul etmiyordu köftehorlar. İlle de dolar olmalıydı. Yazar
Alper Uzun
Proteinlerin üç boyutlu yapısına baktığınızda tıpkı o LEGO setleri gibi birbiri içine geçmiş ve yapacağı işe göre özelleşmiş parçalar var. Yakın bir gelecekte istenilen bir takım proteinler böyle LEGO setlerinin parçacıkları gibi takıp çıkarılacak. Ona göre ilaçlar yapılacak. Bireye özel ilâç geliştirilmesinde belki de en heyecan verici adımlar böyle atılacak. Yazar
Seyit Balkuv
Gelecekte ne olurlarsa olsunlar, şu an için bir önemi yok. Bacaklarında dolanan sabah serinliği ile çişi gelen çıplak bacaklıların, ilâhî yolculuklarına attığı bu ilk adım kutsallığından bir şey kaybetmiyor. Hem çocukların, hem ebeveynlerin, hem de izleyenlerin gözlerini nemlendiriyor. Yazar
Doğudaki insanların işlerini kaybetme konusunda Batılılar kadar ürkek olmamalarının sebebi aile...
Erkal Duran - Doğulular, Batılılar, iş hayatı ve Kemal Tahir
Ben de Star gazetesi yazarı Yağmur Atsız'dan bir alıntı yapayım. Konuya çok...
Onat Dikici - Analar bir daha doğuruversin, ne olacak?
Hasan Celal Güzel ülkemizdeki siyasi sistem için iki başbakanlı sistem diyor. Biri...
Tuncer İnceoğlu - Analar bir daha doğuruversin, ne olacak?
'Analar daha neler dogurur' diyenlerin kanli elleri opuluyor bu memlekette. Kapitalizmin bir kez...
Umut Kalan - Analar bir daha doğuruversin, ne olacak?
Yakup Kadri'nin bu eseri Türk edebiyatının önde gelen gerçekçi romanlarındandır. Yazarın Ankara...
Güliz Aktuğ - Yaban
Mevlana Celaleddin-i Rumi demiş ki:...
Ali Sedat Çetinkoz - Çıplaklık ayıp mı yani?
Tasarım + Programlama: Sokak Kedisi © 2000-2008 Tüm hakları saklıdır. Sitedeki yazılar yayıncının izni olmadan çoğaltılamaz, başka yayın organlarında ve internet sitelerinde kullanılamaz.
