• Anasayfa
• Dilin Kemiği
• Mektup
• Kitap Kurdu
• İnternet
• Mavra
• Web Gezgini
•   Yazı Boyutu

Dünyadan bîhaber kabileler ve bizim uygarlığımız

Necdet Şen - 4 Haziran 2008

Haber bir iki hafta öncesine aitmiş, ben yeni farkettim.

Brezilya hükümetine bağlı ulusal yerli vakfı Funai'nin yaptığı bir açıklamaya göre, Brezilya-Peru sınırına yakın Acre eyaletinin ormanlık bölgelerinde, daha önce keşfedilmemiş "dünyadan bîhaber" ilkel kabileler vardı ve bunlardan bir tanesi havadan görüntülenmişti.

Çekilen fotograflarda, kendilerini ağaç köklerinden yapılmış kırmızı ve siyah boyalarla tepeden tırnağa renklendirmiş kabile erkekleri, tepelerinde devasa bir yusufçuk kuşu gibi uçan helikoptere ok ve yaylarıyla gözdağı vermeye çalışıyordu.

Yine aynı haberde, kendilerini bu tarz ilkel toplulukların korunmasına adamış olan Survival International adlı grubun, dünya ölçeğinde dışarıyla bağlantısı olamayan 100 civarında kabile bulunduğunu, bunların çoğunun Brezilya ve Peru'da yer aldığını açıkladığı yazıyordu.

Aynı uzmanlar, hangi sebeple olursa olsun bu ve benzeri kabilelerle yüzyüze ilişki kurulmaması gerektiğini söylüyorlardı. Çünkü, bu insanlar büyük bir olasılıkla bizim bağışıklık sistemimizin tanıdığı birçok mikro organizmaya yabancıydı ve onlarla kuracağımız yakın ilişki, kendilerine bulaştıracağımız hastalıklar yüzünden muhtemelen topluca kırılmalarına, nesillerinin yok olmasına yol açabilirdi.

Ortalama bir televizyon izleyicisinin en fazla "vay canına" deyip geçeceği doğa belgeseli tadındaki bu haber, nedense bir haftadır kafamı meşgul ediyor.

Nasıl etmesin? Okuduğu ilk roman Robinson Crusoe ve seçtiği rol modellerinin neredeyse tamamı dünyadan elini eteğini çekmiş münzevî çizgi roman kahramanları olan bir tüketim toplumu bıkkını olarak, kendimi soyunma yarışında geride kalmış bir striptizci gibi hissetmeme yol açtı bu haber. Benden daha çıplakları da vardı; demek ki hâlâ giyiniktim.

Neredeyse onbeş yıldır kalem, defter, çanta, kol saati, cüzdan, kredi kartı, kimlik, ehliyet ve benzeri eşyalar taşımayan, gazete dergi sigara ıvır zıvır almayan, mobil veya sabit telefon kullanmayan, güney kıyılarında tatil vecibesini yerine getirmeyen, giysilerini temizlik bezi bile olamayacak kadar lime lime hale gelene kadar sırtından çıkarmayıp, çıkardığında da doğruca çöp sepetine atan, ağaçların boyunun apartmanlardan yüksek olduğu bir sayfiye semtinde, aslında hem kentin ortasında hem de dışında, vişne ağaçları, selviler, kediler, kuşlar, sardunyalar zakkumlar arasında, ilçe merkezî Kadıköy'e bile senede en fazla bir-iki kez inerek yaşayan, fotosentez yapmayı ve durulup olgunlaşabilmeyi uman "tuhaf" bir adam olarak, internette fotograflarına baktığım o kırmızı boyalı Brezilya yerlilerine nasıl gıpta ettim, bir ben bilirim, bir de içimdeki fısıltı.

Friedrich Engels, "Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni" adlı eserinde, Darwin ve Morgan'dan da feyz alarak, çizgisel bir tarih modeli oluşturur. İnsanlığın sıfır noktasından bugüne uzanan yolda muhtelif üretim aşamalarından geçtiğini ve artı değerin ortaya çıkmasıyla birlikte sömürünün de hayatımızın bir parçası olduğunu, ilk önceleri herkesin eşit olduğu ilkel komünal kabile yaşamından, dramatik bir evrilmeyle köleci toplum yapısına ve derken köle sahipleriyle köleler arasındaki zenginlik makasının açılmasıyla feodal düzene, oradan da kapitalizme doğru yüründüğünü, bunun sonraki aşamasının tabii ki sosyalist bir toplum olacağını, sınıfsız toplumun kurulmasıyla da tarihsel gelişim sürecinin vuslata erişeceğini anlatır.

Okuması gayet zevkli olan bu kitap, iyidir hoştur da, az yukarıda bahsettiğim kabile gibi toplulukların nasıl olup da insanoğlu aya ayak bastıktan kırk yıl sonra bile hiç değişmemiş halde "uygar" dünya ile aynı yer yuvarlağının üzerinde kalabildiğinin cevabını vermekten uzaktır. Ya da ben anlamaktan uzağımdır.

Amazon'daki o ilkel kabileler gerçekten de Engels'in bize öğrettiği gibi "ilkel komünal" bir düzende mi yaşıyorlar, yoksa belediye encümeni, sayıştay, anayasa mahkemesi, merkez bankası ve benzeri muasır kurumlara sahipler mi, buradan bakınca göremiyorum. Ama yine de (kıçlarında doğru dürüst bir don bile olmadığına bakarak) biz talihli uygarların sahip olduğu birçok nimetten yoksun olduklarını tahmin edebiliyorum.

Bu vahşiler benim kadar akıllı olmadıkları için, hem kentin ortasındaki tuzu kuru bir semtte bahçeli kaloriferli apartman dairesinde yaşayıp, kimsenin ağız kokusunu çekmeden gazetelere yazı neyim yazarak ve internette web siteleri yaparak hayatını sürdürmeyi, hem de apartmanın arka bahçesinde münzevî ermişlik rolü oynamayı beceremedikleri için, balta girmez ormanın derinliklerdeki saz kulübelerde yılanların çıyanların ejderhaların arasında yaşamak, diş ağrısı, böbrek sancısı, kuşpalazı, boğmaca, sarı humma ve bilumum hastalıklara doktorsuz serumsuz katlanmak, arada bir kurda kuşa yem olmak gibi zor yolu deniyorlar. Ve tabii ki yaşamın gustosu adına çok şey kaçırıyorlar.

Bir kere bonus kartları yok onların. Para harcarken aynı zamanda hediye puanı biriktiremiyorlar.

Otomobilleri yok. Hafta sonları ailecek karfurlara ikealara seğirtip, indirime girmiş bir sürü ıvır zıvırı sanki bedavaymış gibi satın alıp dolap arkalarına istifleme ve birkaç sene sonra "evde kalabalık yapmasın" diye kapı önüne koyup, yenilerini satın almak için tekrar oralara seğirtme zevkinden yoksunlar.

Bu ilkel vahşiler, daha fazla zırıltıyı odalarına doldurabilmek için daha büyük evlere yerleşme, o büyük ve çok odalı evleri satın alabilmek uğruna işyerlerinde mesaiye kalma, daha fazla ücret ve daha fazla prim için, hatta bazen sırf o işi kaybetmemek için onurlarının ayaklar altında paspas gibi çiğnenmesine karşı suskun kalma ayrıcalığına da sahip değiller.

Aslında hiç bir vakit ceplerine girmeyen sanal bir parayı, plastik kartlara kazınmış haliyle şirketin veznesiyle hipermarketin kasası arasında gezdirmeyi ve aslında daima piyasanın içinde kalan ve kasalar arasında gezinti yaparken büyüyen spekülatif bir ekonomik değerin ağzına bir parmak bal çalınan avanak kuryeleri olma lüksünü hiç bilmezler. Bildikleri tek şey, ağaç dalından ok ve mızrak yapmak, kütükten tekne oymak, bedenlerini boyamaktır.

Onlar bizim dünyamızda kıvıl kıvıl kaynayan ve onbinlerce yılda kırıla kırıla bağışıklık kazandığımız milyarlarca bakteriyi ve virüsü hiç tanımadıkları için, tek koruyucuları ormanın yalıtılmış sonsuzluğu. Oysa bizim hem bağışıklığımız, hem de halılarımızın ve kanepelerimizin ciğerlerini söken süper vakumlu elektrik süpürgelerimiz var. Mayt mı? Küf mü? Bakteri mi? Onlar da kimmiş? Bizim süpürgelerimiz top mermilerini emer. Deterjanlarımız sadece evlerimizi değil, ırmaklarımızı ve göllerimizi köpürtür. Öyle bir elektrik üretir ve öyle bir aydınlatırız ki semayı, yıldızları görmek için çöllere kaçmak gerekir. Dört çeker ciplerimizin arkasından çıkan dumanlarla kentlerimizin üstünü karbondioksitten yorganlarla örteriz. Yeter ki paradan haber ver, biz istersek Afrika'da safariye, istersek Alaska'da ayı avına gideriz.

Bu ilkel yerliler kredi kartına peşin fiyatına 12 taksiti de bilmezler tabii. Hayatımızın iş ve uyku dışında kalan tüm zamanlarını ya alışveriş yaparak ya da televizyon karşısında göbek büyüterek geçirdiğimizi, böylesine tatlı bir hayat sürmekte olduğumuzu akıl bile edemezler.

O televizyonlar ki, evimizin baş köşesindeki sabah ezanından gece yarısına kadar hiç kapanmayan haz nesneleridir. Öyle eğleniriz öyle eğleniriz ki, kanepede kestirirken bile alt beynimizle reklam dinler, rüyalarımızda reklam görür, şakalarımızı ve kahramanlarımızı reklam kuşaklarından devşirir, kundaktaki bebeğimizi reklamda oynatma hayali kurar, reklamlarda gözümüze sokulan her nesneyi ihtiyaç beller ama vehbinin kerrakesinin neden böyle olduğunu hiç merak etmeyiz. Orada kakışlanan her şeyi satın alamazsak fevkalâde bedbaht olur, öyle olunca da tabii ki saçımızı reklamdaki boyayla sarıya boyatarak, sakalımızın modelini reklamdaki uzun bacaklı oğlanınkine benzeterek, adlarının başında "psiko" takısı olan ücretli dert dinleyicilerden randevu alıp paramız kadar mızıldanarak, panik atak, reflü, silikon, viagra, prozac gibi en son tıbbî gelişmelerden kâm alarak, uygarca yaşayıp gideriz.

Siz hiç mecburmuş gibi her yaz Bodrum'a taşınan, yoksulluk karşısındaki en derin refleksi dilenciye para vermek olan ve geçen yaz aldığı bikiniyi temizlikçisine hediye ettiği için kendini "hayırsever" olarak gören, kültürünü bildiği İngilizce kelimelerle ve yaptığı Avrupa tatilleriyle ölçen, üniversite mezunu çocuğunun Amerika'ya kapağı atmasından kendine böbür payı çıkaran, toplumsal bilinç adına cumhuriyet mitinglerine katılan, kapıcısıyla eşit olmamak için askere öpücük gönderen bireylerden oluşmuş ilkel komünal topluluk gördünüz mü? Görmediniz. Göremezsiniz. Böyle incelikler çağdaş toplumlarda olur. İlkel toplumların totemleri ve tabuları vardır. Onlar savaş tamtamları eşliğinde tepinir, kölelerin ayaklanma ihtimalini en büyük tehlike olarak görür, beyaz adamın mavi gözlerine apoletlerine kalpağına tapınır, tapınmayanı linç ederler.

Hem, ilkel topluluklar, komşu kabileleri gece görüş dürbünleri ve uydudan yönlendirilen balistik füzelerle değil, baltalar ve oklarla telef ederler ki, böyle bir muharebe yönteminin hiç bir toplumu bölgesel taşeron güç yapmaya yettiği görülmemiştir.

Helikoptere ok ve yay göstererek horozlanan o vahşilere Hiroşima ve Nagazaki'yi anlatsak, bön bön bakarlar. Niye? Cehalet. İlkelliğin daniskası. İnsan hiç değilse, radyasyon, emisyon, sismoloji, pedagoji, oftalmoloji ve jazz hakkında üç beş kelime öğrenir değil mi? Ne gezer? Bilmezler.

Dahası, 11 Eylül ve İkiz Kuleler'i, Usame Bin Ladin'i, Saddam'ı, Hamas'ı, karikatür krizini, Echelon'u, Halliburton'ı, Blackwater'ı, küresel yeniden yapılanmanın Orta Dünya'sının belki de Ortadoğu ve yeni Ork'larının da Müslümanlar olduğunu hiç duymamışlardır. Bu konularda felsefe yapamazlar.

Bunları ve çok daha fazlasını biz uygarlar biliriz evelallah. Biliriz ve orijinalinden milim şaşmayan konfeksiyon tepkiler üretiriz. Evlerimizde ve işyerlerimizde mütemadiyen açık olan televizyon kanallarından ve sahiplerinin kol emeğiyle geçinen proleterler olmadığını hiç aklımıza getirmediğimiz medya tröstlerinin yayınlarından kesintisiz akan telkinleri bilinçaltımızın raflarına karmakarışık tıkıştırır, lâzım olduğu kadarını niyet tavşanları gibi kartoteksten çekip uzatırız.

Zira, biz uygarız.

Seminer burada bitiyor. Uygar ile ilkel arasındaki muazzam farkı bir nebze de olsa kavramış olduğumuzu sanıyorum. Anlamayanlar için bir kat dikiş daha yapmak gerekirse; bir ucunda uygar diğer ucunda ilkel insanın bulunduğu sosyolojik dalgametre, bin yıllar süren bir gelişim sürecinin ürünüdür.

Mevcut sistem gitgide kalabalıklaşan dünya nüfusunu daha mesut ve müreffeh yaşatmak yolunda büyük aşamalar kaydetmiştir. Öyle ki, dünya yüzünde artık ne sıtma, ne domdom kurşunu, ne de açlık diye bir sorun kalmamıştır. Bu terakkî sayesindedir ki, çürüyen dişlerimize dolgu yaptırabilir ve seramik klozetlerimiz sayesinde dışkılarımızı ortalığı kokutmadan defetmeyi başarabiliriz. Savaşlar artık sadece tarih kitaplarında anlatılan ve yeni kuşakların anlamakta zorlandıkları barbarlık örnekleridir. Bugün altı milyarı geçmiş olan dünya nüfusunun hilâfsız tamamı bizim gibi asansörlü ve kaloriferli apartmanlarda oturmakta, çöpünü kapıcıya döktürmekte, faturalarını internetten ödeyip, içme suyunu telefonla sipariş etmekte, ütülü pantalonlar giymekte, sinemaya, konsere, tiyatroya gidip, kokulu sabunlarla duş almaktadır.

Dolayısıyla, Brezilya'daki ilkel kabile, bugünün uygar televizyon seyircisinin gördüğünde "ne kadar ilginç" demekten daha fazlasını akıl edemeyeceği kadar istisnaî bir yaşam biçimidir.

Çünkü eğer böyle olmasaydı, aslında dünya nüfusunun üçte ikisinin aşağı yukarı o ilkel kabilenin koşullarında yaşadığı, onlardan tek farkının, telefon, televizyon, mayın, deprem, tayfun ve kanserle olan tanışıklığı olduğunu söyleyen çatlak seslere kulak asmamız gerekecekti.

O zaman da "çoğunluk böyle feci koşullarda yaşarken, ben nasıl olur da dünyanın kaynaklarını bu kadar görgüsüzce har vurup harman savururum?" sorusunu yanıtlamak zorunda kalırdık ki, inanın bu hiç hoş olmazdı.

* * *

* İlk kez Star gazetesinin 2.06.2008 tarihli Açık Görüş ekinde yayınlandı.

Necdet Şen

Kasaba

Ali Türkan

Bir halaları varmış orada. Gerçi lanet karının tekiymiş, çocukları da dövermiş (bunu anlatırken kolundaki yanıkları gösterdi; halası maşayla yapmış) ama en azından yemek çıkarırmış her akşam. Babasını da ikna etti.  Devam

Bir güzellik yap, hayatı kolaylaştır

Necdet Şen

Dinlemeyen insanlardan oluşmuş bir kalabalık içinde yaşıyor oluşumuzun nedeni sadece televizyonlardaki kravatlı gladyatörlerin kameralar önünde birbirlerini lâfla tepeliyor oluşuna bağlanamaz kuşkusuz.  Devam

Son Yorumlar

Bilge Bozkurt - Köyden kente göç sürecinde yalnızlaşan insanın, biraz da dînî bütün bir kimlikse hele... İslâmî Cemaatler

Bade - Sevgili Alper Uzun, anlaşılması zor bilimsel konuları akıcı bir dille bize aktardığınız... GPS'li hayatlarımız

Muzaffer Terzi - Yazının sonunda söylemem gerekeni başında söyleyeyim de meramım güme... Memur sadizmi ve can çekişen hastanelerimiz

Melih Özel - Sevgili Faruk, gene bir solukta okunan, akıcı bir yazı yazmışsın. Son 4... Kozmik Deprem Senaryosu

Necdet Şen - 17 Ağustos depreminden sonra 2 hafta kadar Adapazarı'nda kalıp gönüllü olarak işin bir... Kozmik Deprem Senaryosu

Büdütör - Yine Radikal'den bir haber alt başlığı:"Yeni sürüm Beta 4.1, (...), dil çeviri fonksiyonuyl"... Bu nasıl haber dili?

Melih Özel - Ülkemizin en uzun süreli tahsilini yapan bireylerinin, bu uzun süre sonunda... Eğitim 'cehaleti' alır, eşeklik baki kalır (mı?)

Daha fazla Yorum »

Dört anlaşma

Don Miguel Ruiz

Dört anlaşma dönüşüm ustalığının özetidir. Tolteklerin ustalıklarından biridir. Bu cehennemi cennete dönüştürme ustalığıdır. Toplumsal kâbusu, bireysel cennet rüyasına çevirme ustalığıdır.  Devam

Kozmik Deprem Senaryosu

Ahmet Faruk Yağcı

Kozmik bürolarda mutlaka büyük İstanbul depremi müdahale senaryosu da olmalı. Hangi birlik hangi yolları tutacak, hangi bölük hangi mahallenin güvenliğini sağlayacak? Seyyar hastane ve fırınlar nerelere kurulacak?  Devam

İslâmî Cemaatler

Vahap Demir

Sosyoloji bir anlama çabasının adıdır, değer yargılarını, inançlarını bir kenarda tutmayı, olan biteni en objektif haliyle resmedebilmeyi gerektirir.  Devam

Eğitim 'cehaleti' alır, eşeklik baki kalır (mı?)

Necdet Şen

"Eğitim cehaleti alır, eşeklik baki kalır" sözü ne yazık ki gerçeği tam yansıtmıyor, çünkü eğitimin cehaleti aldığı falan yok. Tam tersine, -eğer kişinin mayasında efendilik yoksa- bu cehaletin üstüne bir de lâf ebeliğini ve kendini bilmezliği ekliyor.  Devam

Evliyalar, Bursa, çocukluk ve şu hayat

Erdem Abaka

Ben kazık kadar adam oldum. Kendime hâlâ uygun bir balta arıyorum sap olabilmek için. Kokaine tövbe eden Megastar Tarkan dışarıda. Bazı şeyler için tövbe etmeyen bir takım adamlar içeride.  Devam

"Eğitim Şart!" Neye ki?

İlyaz Bingül

1980'lerden itibaren Türkiye'de de görünen, kurulan tezgâh budur: Eşitsizliğin eğitim sopası ile perçinleştirilmesi ve meşrulaştırılması; devlet tekelindeki -görünür- şiddetin iyi eğitim almış bedenlerin görünmez eliyle uygulanması.  Devam

GPS'li hayatlarımız

Alper Uzun

Belki de Isaac Asimov'un hikâyesindeki günleri yaşamamıza az kaldı diye düşünüyorum. Bu telefonlar, GPSler ve hatta Google beynimizin bir köşesine bir çip içinde iliştirilse de kurtulsak tüm bu "bağımlılıklarımızdan".  Devam

Derkenar yazarının dikkat etmesi gereken bazı önemli hususlar

Büdütör

Amaç, yazdığımız yazıyı olabildiğince çok insana okutmaksa, bunun bazı püf noktaları olduğunu da hatırlatalım. Samimiyetimize binaen, tecrübeyle edindiğimiz birkaç ipucunu sizinle paylaşmak isteriz.  Devam

Kur'an okuyun demek hayata müdahale mi?

Enver Turan

Belki bilmiyorsunuzdur ama burası Türkiye ve bu ülkede yaşayan Müslümanların sayısı bir hayli fazla. Garip gelecek size ama Müslümanlardan üzerine Cuma namazı farz olanlar Cuma günleri cemaat halinde namaza dururlar.  Devam

Kaplan Yılı'nda Çin

Kâmuran Kızlak

Neo Liberal papağanlara göre, gelişme arttıkça bu gelişmeden sebeplenenlerin sayısı da artarmış. Kesinlikle doğru bir tespit. Ben bunun doğruluğunu her yıl Çin'den tüyen üst düzey bürokrat sayındaki artıştan biliyorum.  Devam

Yeni Başlayanlar İçin İş İlanı Okuma Rehberi

Candan Dinç

Bizimkisi sürekli yapılan bir iştir. Ama işçiyi yıllarca çalıştırınca giderek daha fazla izin kullandırmak, arada bir zam yapmak, işten çıkarmak gerektiğinde daha fazla tazminat ödemek zorunda kalıyoruz.  Devam

Demokrasi ve Carl Schmitt'le seyahat

İlyaz Bingül

Sirklerde ücretli hokkabazlık yapan, ünvanı Prof. Dr. de olsa seviyesi Hacivattır; TV'lerde haber-yorum oyununa katılan "akademisyen" lâkaplılar gibi. Bu hokus bokus akademikusların ağzından şu lâfları asla duyamazsınız:  Devam

Performansçı geldi hanııım!

Candan Dinç

Ücretli çalışmak özgürlükse eğer, ya hapishanenin özgürlük alanı olduğunu kabul etmek veya yapılan bu edime çalışmak değil, olsa olsa kahrolmasını istediğimiz "ücretli kölelik" demek gerekir.  Devam

Taksi Kullanıcısının El Kitabı

Enver Turan

Taksiciler genellikle durak taksileri olduklarında ve taksi sayısına göre yolcu sayısının fazla olduğu bölgelerde mesafe ayırımı gözetirler. Çünkü ortalık o taksiye binmek üzere akın etmiş uzun mesafe yolcularından geçilmemektedir.  Devam

Benim babam bir sperm

Kâmuran Kızlak

Baki selâm niyetine sön sözümü de bu psikiyatr ve antropologlar'a edeyim bari: İnsan, içgüdülerinin üzerinde kontrol kurabildiği, onları denetleyebildiği ölçüde insan oluyor ey fetva ehli.  Devam

Reklam bize ne yapar?

John Berger

Reklamın korkunç bir etkileme gücü vardır; reklam aynı zamanda çok önemli bir siyasal olgudur. Oysa reklamın ulaşma alanları geniş olsa da sundukları sınırlıdır. Reklam ele geçirme gücünden başka güç tanımaz.  Devam