Televizyon Filozofu

Necdet Şen ~ 5 Ekim 2007

"Sayın Filozof, bize 10 kelimeyle hayatın sırrını anlatın. Ama biraz sansasyonel olsun. Hatta biraz karamsar. Anlatırken yüzünüzden öfke dalgası geçsin. Şu kameraya bakarak anlatacaksınız. Mikrofonu ağzınıza doğru yaklaştırın. Evet, bize hayatın sırrını açıklıyorsunuz. Bir dakika! Daha önce canlı bir telefon bağlantımız var, onu alalım. Ama ondan önce reklamlar. Bizden ayrılmayın."

Televizyon Filozofu canlı yayında. Yüzündeki ifadeye ve tavırlarındaki vekara bakılırsa çok önemli şeyler söyleyecek.

Ama o ne? Bildiğimiz yaveleri tekrarlıyor. Cümleleri takvim arkası tekerlemelerinden farksız. Ama kravatı da pek şık canım!

Ne çok heveslisi varmış meğer bu maskaralığın. Yıllarını kendi alanında yetkinleşebilmek için harcamış, ama gönlünde yatan esas aslan televizyonda ahkâm kesmek olan ne çok doçent, profesör, rektör, dekan, eski bakan, eski milletvekili, eski sporcu, eski şarkıcı, şair, general, köşe yazıcısı, ev kadını varmış memlekette. Ahali topyekün filozof olmuş, hayatın sırrını çözmeyen kalmamış, ben bunu anca farkediyorum.

Yıllar önce bu şaşkının da çıkmışlığı vardır bu televizyon denen çadır tiyatrosuna. Çoğunlukla da bir zarurete binaen. Ya bir takım yayın organlarında küfür ve iftira sağanağına tutulmuş, fanatik okura, devlete, gazete patronuna, terör örgütüne falan hedef gösterilmiş, savunma refleksiyle, suçlamaları reddetmek için, mecburen, ekrana çıkmış ve kendi tezimizi anlatmaya çalışmışızdır. Ya da o aralar bir kitabımız falan yayınlanmıştır hasbelkader, "belki üç beş şaşkın lûtfedip okur da başımız göğe erer" umuduyla "peki" demişizdir arayan televizyoncuya. Bazen de "olmaz" demeye yüzümüz tutmadığından belki.

Ama ısınamadım bir türlü hayal perdesindeki o "var olma" biçimine.

Önceleri rahattım ekranda. Hatta keyifliydim. Önemseniyor olmak hoşuma gidiyordu besbelli. Nasıl görüneceğime falan aldırmadan şen şakrak davranırdım. Sorudan ya da soruluş tarzından hoşlanmadığım ve sunucuyu itin münasip yerine soktuğum da olurdu bazen.

Zamanla sıkılmaya başladığımı, bunun aslında doğaçlama bir piyes olduğunu, kuralları sıkı sıkıya belirlenmiş bir eğlence programının misafir maskarası olarak orada bulunduğumuzu düşünmeye başladım. "Cici çocuk"luk sıkmaya başladı. Bu rahatsızlığım gitgide beden dilime ve üslubuma yansıdı. Kendimi ekranda "konuşurken" görmekten hoşlanmaz oldum.

Sonuncusunda bir de sürpriz bekliyordu beni. O sıralarda çıkan kitabım hakkında konuşmak için davet edildiğimi zannederken, manken Deniz Akkaya ile karşılıklı oturmuş "gazetecilik nedir, kim gazeteci olabilir kim olamaz?" mealinde abes bir konuşmanın içinde buldum kendimi. Çok sıkıldım. Öfkelendim hatta. Soruların çoğunu tek kelime etmeksizin, sadece başımı sallayarak yanıtladım kamera beni çekmesin, hanım kızımızı göstermeye devam etsin diye.

Az buçuk deneyimliydim o stüdyo ortamları konusunda. Konuşmadığınız müddetçe ekranda görünmüyordunuz. Üstelik de karşınızda oturan diğer konuk, pembeli beyazlı cicilerini kuşanıp gelmiş, "artık mankenliğimin milâdı doldu" mealinde derin felsefi analizler yapan hanımefendi kadrosundan bir gazeteci olunca zaten konuşsanız da resim seçicinin ilk tercihi olmuyordunuz. Fırsattan istifade, gizlenebildiğim kadar gizlendim. Ve bana bu tatlı şakayı yapan televizyoncu arkadaşı da kalbimin en müstesna köşesine gömdüm.

Odur. Bir daha da çıkmadım televizyona. Bundan sonra çıkmayı da düşünmüyorum. Eksikliğimin hissedilmeyeceğini de biliyorum tabii ki. Kavuğumu Zekeriya Beyaz'a, o kabul etmezse Yalçın Küçük'e, o da kabul etmezse Nihat Genç'e devrediyorum. Bu hakirin yerine de sorulara cevap yetiştirsinler. Bilme potansiyelleri sınırsız ne de olsa; cevaplayamayacakları hiç bir soru yok. Modaları geçip de yerlerine yeni komedyenler ikame edilene değin şöhretin tadını çıkarsınlar.

Ama bilsinler ki hiç birisi kendi cenazesini bile kaba bir televizyon şovuna dönüştürebilecek (üstelik bunu kanserle pençeleşirken vasiyet edebilecek) kadar çekirdekten "televizyoncu" Ufuk kardeşimin eline su dökemez. Tabutta uzanırken dinlemek istediği şarkıyı peçeteye yazıp ısmarlama buluşunun patenti de birçok başka şey gibi rahmetli Ufuk'a aittir. Allah kabul etsin. Sevap ve başarı hanesine yazsın.

Ben de buradan eski arkadaşıma "kaç yaralı ceylan, kaç, avcı geldi" türküsünü okuyup bağışlıyorum. Belki giderken yanında dürbünlü tüfeğini de götürmüştür, hiç belli olmaz.

Ne var ki onun kadar becerikli birer organizatör olamayan diğer komedyenler öldüklerinde kuru bir "Fatiha"yla yetinmek zorundalar.

Bendenize gelince, artık meşhur biri olmadığım ve arkamdan ağıt yakacak maaşlı elemanlarım da bulunmadığına göre, işimi sağlama alıp daha şimdiden dinliyorum dinleyeceklerimi. (?)

Reklam arası felsefe

Eskiden de yazmıştım, tekrara düşmek pahasına bir daha yazıyorum: Televizyonda fikir tartışması olmaz; kravat ve fular sergilenir. O kadar egonun tek bir stüdyoya sığdırıldığı ve soru sorulan kişinin konuşmasına sınırsızca müdahale edildiği ve de demagojinin temel davranış biçimi olarak kabul gördüğü öyle bir ortamda bırak fikir falan açıklamayı, herhangi bir cümleyi kazasız belâsız tamamlayabilmek bile hüner sayılır.

Kaldı ki, bu türden "fikir ağırlıklı" programların sunucusunu kim susturabilmiş ki oraya süs diye çağırılmış olan konuk(lar) konuşabilecekleri bir boşluk yakalayabilsin?

Niye gelirsin ki oraya be adam? Ne diye dekor olursun bu soytarılığa? Çıkma oraya ki kitabını okuduğumda seni matah bir şey zannedeyim.

Yok, estağfurullah! Başka insanların nasıl yaşayacaklarına ilişkin fetva vermek kimin haddine? Gönlünde komedyenlik yatan, ama hasbelkader başka bir şeyin eğitimini aldığı için hayata başka alanlarda başlamış ve şimdi ekranda milleti eğlendirme sırası kendisine gelince de bu kamusal göreve şevkle heyecanla sarılan televizyon kalabalığına başarılar diliyorum. Gönül dolusu selâmlar. Şen ve esen kalsınlar. Bu yapımlarda emeği geçen tüm ekip arkadaşlarına da kucak dolusu sevgiler, öpücükler.

Yalnız, susmadan önce ufak bir sorum olacak. Bütün bu ekran filozofları, reklam aralarına sıkıştırılmış kısacık zamanlarda, sürekli sözlerini kesen program sunucusunun ve diğer komedyenlerin engellemeleri arasında bize ne anlatıyorlar? Onları dinlediğimizde hangi konularda aydınlanmış oluyoruz?

"Takvimin arkasında okudum, meğer namaz kılmamak günahmış" diyen 70'lik bînamaz komşumuz Sunay Hanım'dan farkımız nedir? Bu filozoflar bize takvim arkalarında ya da gazetelerin "Kelebek", "Yasmin", "Weekend" gibi adları olan kadın eklerindeki draje bilgilerden daha derin ne söylüyorlar? Aynı Liberal ya da Kemalist ya da Feminist ya da Freudyen klişeleri on milyonuncu kez dinlemek bize ne kazandırıyor?

Her şeyi bilene filozof mu denir budala mı?

Ekrana çıkanlara gene de sözüm yok. Bu onların seçimi. İnanıyorum ki hepsi de orada söyledikleri ve söyleyecekleri her şeyin zaten uçup gideceğinin, geriye sadece bomboş (ya da karmakarışık) bir zihin kalacağının farkında olarak çıkıyorlar. Kendilerinden beklenen şeyin, aslında ekrana yansıyan ikonografik değerleri olduğunun da muhtemelen farkındadırlar. Suratlarının şekliyle ya da halleri tavırları ve takıntılarıyla ya da dalaşma potansiyelleriyle ya da gazino solistleri gibi kaç tane "masaları" olduğuyla ya da kimin ahbabı/metresi olduklarıyla ya da hangi cemaatin silahşörü ya da kelle avcısı olduklarıyla ilintili olarak edinilen bir ikonografik değer.

Öyle ki zekâ katsayısı benimkinin bile altında olan "bakarkör" kitlenin bakar bakmaz şıp diye kafasında bir yere oturtacağı bir çizgi film klişesine dönüşebildikleri ölçüde değerliler. Herhalde onlar da bu sayede ekranların bakılan kişisi olduklarını, sorgulamasalar da muhtemelen hissediyorlar. Bunu peşinen kabullenenlere açık o ekranlar, o tuluat sahnesine bunu bilerek çıkıyorlar.

Hazır oraya kadar zahmet etmişken, fotograf gibi kıpırtısız durmayıp şekil olsun diye ağızlarını oynatmak zorunda olduklarını ve ne zaman susmaları gerektiğine karar verecek olan otoritenin tabii ki reklam veren olduğunu da beyinleriyle ya da böbrekleriyle falan algılıyor olmalılar. Alan razı satan razı. Adı üstünde; şov biznız.

Onlar konuşacak ki biz üstlerinden geçen reklam kuşaklarına bakarak hangi çocuk bezinin daha emici olduğunu ve daha ince cep telefonunun klasımıza nasıl da klas kattığını öğreneceğiz.

Bana acıklı gelen, aslında kapasitesi daha fazlasına yettiği halde, zihinsel rutinini bu ekran filozoflarına bağlamış bir sürü "eğitimli" insanın heba ettiği zaman. Buna da haddim olmayarak "gönüllü bitkisel hayat" diyesim geliyor. Sanırım bir çeşit madde bağımlılığı. Bünye istiyor belli ki.

Hal böyle olunca da bütün iyi eğitilmiş, avrupalardan falan diploma alıp gelmiş eş dost ahbap, Mustafa Kemal'in ulu olduğunu, bu ululuğun tartışılamayacağını, yobazların iktidarı ele geçirmek için çocuklarını üniversitede okuttuğunu, belediye hizmetlerinin bu öcüleri bize matah bir şey zannettirmek için kasten eksiksiz yapıldığını, Türk milletinin adam olamayacağını, halbuki Avrupa'da insanların son derece çağdaş, kamu hizmetlerinin son derece kusursuz, rejimlerin son derece demokrat olduğunu, Türk'ün Türk'ten başka dostu olamayacağını, Batı dünyasının, hatta tüm dünyanın bize hasım olduğunu, dinciler iktidara geleceğine askeri darbenin daha uygun olduğunu, vesaire, koro halinde biliyorlar. O kadar bilgililer yani. Bir ben cahil kalmışım, onların hiç bir şey okumadan bildiği bu çıplak gerçekleri asla göremiyorum.

Eski dostlar şimdi nerede?

İçinde yaşadığım toplumun "okumuş yazmış" insanlarındaki yıl be yıl tezahür eden bu zihin erimesini ve bu klonlanmış takvim felsefesini gözledikçe kendimi karanlık bir rüyanın içindeymişim gibi hissediyorum. Hüzün veriyor insan kardeşlerimin kahir ekseriyetini pençesine almış olan bu salgın bilgiçlik hali.

Değişiklik olsun diye bir-iki şeyi de bilmiyormuş ya da emin değilmiş gibi yap be mübarek! Ne zaman çözdün sen bu hayatın sırrını? Ya ben niye çözemiyorum?

Daha ilk cümlesini söylerken arkasından gelecek olan diğer cümleleri virgülüne varana kadar bildiğin halde susup sabırla dinliyorsun. Ama o, sen daha ağzını bile açmadan saçma sapan düşündüğünü ve konuşursan muhakkak zırvalayacağını şıp diye anlayıp, henüz başlanmamış sözünü söylenmeden çürütüyor. Konuşmalar ister istemez hep böyle şekilleniyor. Ve sohbeti ne kadar seversen sev, böylesinden tad alamıyorsun.

Daha evvelki bir yazıda bahsetmiştim sanırım, dünyadan el etek çekip de sığıntı gibi annemin evinde kaldığım yıllarda hep gece yarıları çıkardım sokağa ve mümkünse en tenha ve en loş sokaklara sapardım. Belki bunalım, belki modern toplumun üzerime sıvaştırdığı pislikten arınma ihtiyacı, belki hem o hem o.

"Oğlum, kanundan mı kaçıyorsun?" diye sorardı Nimet Hanım şakayla karışık. Sırıtır, cevap vermezdim. Kanun değildi, arkadaşlarımdı kaçtığım. Eski çevrem. Ekmeğimi kazanmak adına, zaruriyete binaen, teşriki mesai ettiğim sığ ve ezberci güruh. Onlara rastlama ihtimalim olan hiç bir yere gitmiyordum. Konuşacak mevzumuz kalmamıştı. Bir araya geldiğimizde fena halde sıkılıyordum. İçim kuruyordu onların gazetelerden kırpılmış tabldot felsefelerini dinlerken.

Neyse ki artık hemen hemen hiç bir eski arkadaşımla teşriki mesaim kalmadı. Kedilerimle ve bal dudaklı sevgilimle baş başayım ve böyle çok daha iyiyim. Ben eski ahbaplarımı ve -muhtemelen- eski ahbaplarım da beni tanıdık bir ölüyü hatırlar gibi hatırlıyoruz. Belki sevgiyle, belki kayıtsızlıkla, belki hüzünle, belki biraz gücenerek.

Eski arkadaşlarım önlerine attığım yorucu soruyla yüzleşmektense "o zaten uyumsuzdu, huysuzdu, sivriydi" gibi yargılarla katlayıp köşeye kaldırmış olabilir beni. Onları tabii ki mazur görüyorum. Televizyona mı inanacaklar bana mı?

En son görüşmemizde felsefeci Nermi Uygur'a "hocam, uzun zamandır görmediğimiz insanlar aslında (bizim için) ölmüş sayılır mı?" diye sormuştum. Üstad soruyu birkaç saniye tartmış, "ölü sayılmazlar, görmesek de onları bir gün görme umuduyla yaşarız" demişti.

Nermi Uygur artık burada yaşamıyor. Ona soramam. Ben de ortaya soruyorum soruyu.

Zihnini televizyon filozoflarının uğultusuna teslim etmiş bir kalabalığı görsen ne olur görmesen ne olur? Onların yerine Robot Asimo'yu görüyorum televizyonda. O daha ilginç.

Eski ahbaplarımla -çoğuyla- aynı şehirde yaşıyoruz, ama görüşemiyoruz.

Görüşsek de aynı ruh ikliminde buluşamıyoruz.

Buluşsak da konuşacak "televizyon/gazete/battık/bittik" dışında bir konumuz yok.

Ben mi öldüm onlar mı, kestiremiyorum. Ama aynı fiziksel uzamda yer almadığımızı sonunda anladım. Bu da beni ister istemez münzevi yapıyor.

"Paralel evren" dedikleri de böyle bir şey olmalı herhalde. Başka insanlar, başka başka hayatlar. Katmanlardan oluşmuş bir bütün. Yollarımız belki kesişiyor belki kesişmiyor. Her katmanda ayrı bir hakikat. Ya da tüm katmanlarda aynı "mamul" hakikat. Belki yakın akrabasın, belki eski can yoldaşı, ya da belki aynı mekânda yaşıyor aynı otobüste yolculuk ediyorsun ama ne sen onları algılayabiliyorsun ne de onlar seni.

Tek bir kavanoza sıkıştırılmış tekil egolar. Belki sen onların düşüsün, belki onlar senin. Ya da belki biz hepimiz topyekün düşten ibaretiz.

Biz, eski dostlar, birbirimizi artık televizyonda seyrediyoruz.

En yakınımızdakinden gizlediklerimizi ekrandan milyonlara açıklıyoruz.

Artık sütun bacaklı, silikon dudaklı filozoflarımız var. Onlardan hayatı öğreniyoruz.

Tuhaf bir durum. Katastrofobik.

Nereden mi biliyorum? Tabii ki televizyondan. Üst satırdaki kelimeyi de orada seyretmiştim zaten.

Yazıyı arkadaşlarınıza da önermek ister misiniz?

Konuyla ilgili görüş belirtmek ister misiniz?

Düz duvar yazısı

Ali Türkan

Ve ben, sana tutmuş "webmasterlik işinden para kazansaydın" diyorum. Gene derim, keşke kazanabilseydin ama bunu düşünmem bile ne kadar ayıp aslında. (Şimdi mail'in geldi. O iki yazı olacaktı bir yerlerde, bunun ardından yollarım.) Bugün loto oynadım. Çıkarsa yırttık :-) Uzun zamandır oynamıyordum, öyle bir his var içimde. Ne güzel bir film çevirisin o parayla ama :-) Ben de reji asistanına falan yeşillenirim arkadaş kontenjanından (malûm tırmalıyorum gene). Eyvallah. Yazar

Derviş William, sözü eğri büğrü söyleme!

Necdettin Efendi

Mütemadiyen kınayan, hakir gören, elinde balta, "berbat" avına çıkan, linç eden yazılar yazmakta kararlıysan, bir daha düşün. Hatta git biraz dolaş, martılara, bulutlara, denizin ve gökyüzünün sonsuzluğuna dal, senin müzmin gerginliğinin ve hep olumsuz ayrıntılara odaklanıyor oluşunun kaç kişinin neresinde olacağına dair derin tefekküre dal, sonra eve dön, yazdıklarını bir de o gözle oku; bakalım nasıl bulacaksın.   Dilin Kemiği

Ne yersem zayıflarım?

Seyit Balkuv

"Erdemli insan" olmak için mutlaka kötülüklerle, adaletsizliklerle mücadele etmek mi gerekiyor? Sadece "iyi insan" olarak yaşamaya çalışmak yeterli değil midir? Haksızlıklar, adaletsizliklerle dolu bu dünyada, hangi çabalarımızın "daha iyi bir dünya" için bir katma değeri vardır? Yoksa bu çabalar bizi asabi ve gergin biri yapmaktan başka bir işe yaramaz mı?   Yazar

Matbuatta kabileler savaşı

Necdet Şen

Öyle bir ağız dalaşı ki, bunu "kim haklı?" diye izleyenlerin eline geçecek tek şey, ancak kafa karışıklığı ve utanma hissi olabilir. Belki bir de "ben bu kadar lâubaliliğe müstehak mıyım?" sorusu. Şahsen ben kendimi buna müstehak görmüyorum. Ülkemi de. Dilin Kemiği

Segovia'nın gitarı

Seyit Balkuv

Kendimizi çok da bilgili olmadığımız bir konuda atıp tutarken veya uyduruk bir toplantıya çağrılmadık diye tansiyon hapları yutarken buluyorsak veya bir gün haksızlıklar karşısında kükrerken ertesi gün haksızlığa sebep olan gücün yanında süt dökmüş kediye dönüyorsak, birey olarak kendi değerimizin tescili ile ilgili bir takıntı sorunu yaşıyor olabilir miyiz? Yazar

Dünyanın en eski sektörü

Kâmuran Kızlak

Artık ismini hatırlayamadığım Kapitalizmin geleceğini gören o akıl-fikir adamı "Neo Liberal Vaiz" her kimse büyük adammış. Haddim olmayarak buradan ben de bir kehanette bulunayım bari: Her gün biraz daha azgınlaşan Kapitalizm korkarım insanlığın sonunu getirecek. Kendi başını yer inşallah. Yazar

Kimsesiz kedilerin kimsesi

Ümran Davran

Gözleri görmeyen o kadar çok kedi vardı ki ortalıkta. Felçliler, ön ya da arka patileri olmayanlar. Yani sokakta yaşayamayacak onlarca kedi. Tek dertleri sevilmek gibi görünüyordu. Elimi bulup yanaklarını, başlarını sürtüyorlardı. Benim de canım fena halde yanıyordu. Yazar

Yönetici adayları için altın öğütler

Seyit Balkuv

Takım arkadaşlığı, grup çalışması, dostane çalışma ortamı yaratma martavallarına kıymet vermeyin. Yönetim tarafından böyle bir program uygulanmaya çalışılırsa, destekliyor görünün hatta ekibinizi bu yönde cesaretlendirin, fakat asla kendinizi bu grubun içine sokmayın. Zaten yönetim kademesinin yer almadığı böyle bir program kısa süre içinde unutulup gidecektir. Yazar

Sol'un Cem Karaca ile imtihanı

Necdet Şen

Eğer biz bu kadar yanar döner ve pişkin olmasaydık, Cem Karaca'nın yetmişli yıllarda Maltepe sigarası içtiğine ya da seksenli yıllarda memleketine dönmek için Başbakan eli öpüp öpmediğine takılmak yerine, "neden bugün reklamcıların ve holding yöneticilerinin ekseriyeti eski solcu?" diye sorardık. Dilin Kemiği

Babamıza da mı güvenmeyelim?

Seyit Balkuv

Ali Rıza Bey artık yaşamıyor. Ona benzeyen yaşlı nesil, bazen öfkeli ama çaresiz, bazen kayıtsız, genç nesillere teslim ediyor yaşam alanlarını. O yeni nesil ise, gün geçtikçe daha az benziyor Ali Rıza Bey'e. Onlar yürürken bir yerlerini kaşımıyor. Eşine dostuna ulu orta küfretmiyor. Herkese saygılı ve görgülü davranıyor. Şifresini kimseyle paylaşmıyor. Kadere inanmıyor, herkesin kendi kaderini çizebileceğine inanıyor. Yazar

Maymunu tokatlayan maymun ve onu ayıplayan insan

Necdet Şen

Binlerce yıldır devam eden öğrenme, işlemden geçirme, soyut kavramlar oluşturma, bu kavramları kullanarak başka soyut düşünceler üretme, öğrendiklerimizi sonraki kuşaklara aktarma sürecinin sonunda edindiğimiz "akıl" ve bu aklın vaaz ettiği "kader" ya da "tevekkül" gibi hasletlerin hayvanlarda olmadığı ne malum? Dilin Kemiği

Başkan adayım Çevik Bir

Kâmuran Kızlak

Asıl patırtı da ondan sonra koptu zaten. Ne satılmışlığım, ne bilmem kimin adamı olmam ne de yedi sülalem kaldı dil uzatılmadık. Bunları yazanlar sıradan adamlar da değildi üstelik. Partide eğitim, örgütlenme gibi işlerde ciddi görevi olan adamlardı. Sonra da 2-3 gün içinde forum sayfasını kapattılar. Niye kapattılar, hiç anlayamadım. Yazar